Lieve familie en vrienden,

-Excuses voor de extreme vertraging-

Zoals sommige van jullie al weten is mijn moeder, verder genaamd mama, afgelopen anderhalve week bij mij op bezoek geweest. Na een aantal nachtelijke telefoontjes (voor beide kanten van de lijn) besloot mama naar Panama te komen voor wat mentale ondersteuning. Hoewel ik mijzelf eerst erg bezwaarlijk voelde kon ik het gevoel van opluchting niet bedwingen. Eindelijk iemand die mij kent, die ik ken en waarmee ik communiceren kan en wil. Dus zal dit bericht niet alleen over mijn bezigheden in Panama gaan, maar ook over die van mijn moeder! Een weekje vakantie, beetje werken en veel genieten en even op adem komen.

Onderweg naar morgen

Sinds ik het goede nieuws had gehoord van mama haar reis moest ik nog 7 dagen zien te overleven. Maar eerst nog een aantal dingen herinplannen. Ik had een interview in Boquete geplant staan, deze moest ik verzetten naar dinsdag. Aangezien ik Modesto had belooft om hem naar de bioscoop te nemen zouden we dat meteen het weekend ervoor doen. Al deze plekken liggen geografisch gezien bij elkaar en op de weg naar Panama City om mama op te pikken. Ideaal en een master-planning vanuit mijn kant. Zondag ochtend vertrokken Modesto en ik redelijk bijtijds naar het vaste land en hopte we in de minibus van Almirante naar David. Een rit van noord naar zuid wat qua afstand nog wel meevalt maar waar de bus er ruim vier uur over doet. Opzich geen probleem want de kronkelweg door de bergen is adembenemend. Het eerste stuk met de kust aan de linkerkant en het tweede deel door de bergen. Prachtig allemachtig! Eenmaal aangekomen in David checkte we in het hotel, Hostel Iris en gingen we naar het ziekenhuis. Die dag ervoor was Modesto tijdens het lionfish vis wedstrijd namelijk gestoken door deze erg pijnlijke en giftige vis. Hij moest dus even een prik in zijn bil halen, grappig! Vervolgens gingen we naar de bioscoop om een film te kiezen en kaartjes te kopen. We besloten naar de vroege film, om 5 uur en naar de late film om 9 uur te gaan. Modesto koos twee films uit en nadat we even wat te drinken gekocht hadden kon film 1 beginnen. Daarna hadden we 1,5 uur pauze en gingen we eten in het enige restaurant dat open was op zondag, een 24-uur hok waar de menu kaart extreem lang was maar alles wat ik wilde bestellen (en op het menu stond) niet gekookt werd die dag. Zwaar frustrerend. Vervolgens gingen we naar de avondfilm, heerlijk die bioscoop maar wel extreem koud. Rond elf uur was ook de tweede en erg enge film afgelopen.

Het duurde even voordat ik in slaap viel want ik had nog wat after-film-bibbers in mijn lijf. Maar ik had ook vermoeidheid in mijn lijf en uiteindelijk viel ik in slaap. Maandag ging Modesto een paspoort regelen. Iets wat in Panama slechts twee en een half uur kost en gingen Modesto en ik shoppen. Iets waar ik een beetje TE goed in ben bij deze spotprijzen voor kleding. In de namiddag stapte Modesto in de bus terug naar Bocas en ik stapte in de bus naar Boquete. Ik was nog niet halver wegen tussen David en Boquete en het begon te hozen. Ik had het steen koud want Boquete, met zijn toch al frisse klimaat (20-25oC)koelde ver af in de regen. Ik rende naar het hostal en nam een douche. Een warme douche. Een WARME douche. Een luxe die ik al bijna vijf maanden (op enkele dagen na) niet gehad had. Wat heerlijk.

’s Avonds ging ik uit op wat te eten en raakte ik aan de praat met een jongeheer. Of beter gezegd, hij raakte met mij aan de praat. Vervolgens ging ik terug naar het hotel en nam ik nog een douche. Waanzinnig genieten en ging ik wat internetten. Vervolgens viel ik een beetje te laat in mijn slaap door mijn opwinding over de komst van mijn moeder-lief de twee dagen later!

Je mag niet slapen

De volgende ochtend had ik een interview voor mijn onderzoek met een eigenaar van een adventure excursie bureau. Het ging erg voorspoedig en het was een aardige man. Vervolgens at ik lunch met mijn vriend van de voorgaande avond en stapte ik op de bus terug naar David.

Hier kwam ik rond vier uur aan en mijn bus naar Panama City zou om middernacht vertrekken. Ik besloot naar een internet café te gaan om de tijd de doden. Twee uur later zat ik aan een pizza die naar bier smaakte, super ranzig en raakte ik aan de praat met een reizende Koreaan. Ja die bestaan. En ja, dat rijmt. De Koreaan had een bus ticket voor de bus om half elf ’s nachts maar na het horen van mijn overweldigende redenering voor een middernacht-ticket besloot hij zijn kaartje om te ruilen. Helaas. Vervolgens besloot hij ook met mij mee te gaan naar de avond film in de bioscoop, om de tijd te doden en in de bus kwam hij naast mij zitten. Ondertussen was ik erg moe en na een half uur naar zijn geleuter geluisterd te hebben maakte ik hem duidelijk dat ik wilde slapen. Echter vertelde hij mij: ‘jij mag niet slapen’. Raar die Koreanen, ik viel in een onrustige slaap. Ik werd regelmatig ontwaakt door de kou van de airconditioning, deze stond of vriezen.

Om zes uur kwamen we aan in Panama City, de Albrook terminal, geweldig! Terug in de stad. Om zes uur was echter nog niets open en stom als ik ben was ik de naam van het hostel waar ik een reservering gemaakt had vergeten. Om 08.00 uur zou het internet café opengaan en tot mijn spijt bleef de Koreaan mij graag gezelschap houden. Om kwart voor acht besloten we te verhuizen van de wachtruimte op de bussen naar de food court, wonder boven wonder was daar een zeer slechte maar werkende WIFI internet verbinding. Ik vond het hotel in kon eindelijk weg bij die gekke Koreaan.

Op het internet stond een route beschrijving met de bus dus ik ging opzoek naar een bus die aangaf: Via España. Deze had ik snel gevonden en vroeg of de bus zou kunnen stoppen bij Universidad Latina. De buschauffeur gaf aan dat dit niet de goede bus was. Hij was echter zeer aardig en liep met mij mee naar de goede bus. Even later vertrok ik, gevoelsmatig helemaal in de verkeerde richting. Maar ja, dan vraag je jezelf af: ‘wat is gevoel in een vreemde stad?’ Behoorlijk veel want opeens werd ik er uitgezet, inderdaad bij Universidad Latina maar ergens in een buitenwijk. Een beetje in de war stapte ik uit. Hier was het dus echt niet! Ik hield een taxi aan en probeerde uit te leggen naar waar ik op zoek was. Wonder boven wonder begreep hij welke plek in de stad ik bedoelde (hij kende de naam van het hostel niet) en bracht hij mij zonder twijfelen bij het goede hotel. Geweldige taxichauffeur zeg ik maar.

Om kwart voor één schrok ik wakker, compleet door de wekker heen geslapen en ik had om één uur met een vriend afgesproken op zijn school om te gaan lunchen. Halsoverkop rende ik het hotel uit en stapte in een taxi die mij naar de universiteit om kapitein te worden bracht. Daar was de pauze al begonnen en liepen er kaal geschoren mannen in mariene pakken, OVERAL! Wat wil een gezonde vrouw nog meer? Maar ja, hoe pik je nou die ene eruit? Al snel had ik josier gevonden en kochten we lunch dat we in de kantine lekker opaten. Ik in mijn paarse jurkje, witte huid en ‘blond’ haar viel extreem op en ik werd van alle kanten aangestaard en overal werd over mij gefluisterd. Zo grappig! Daarna kreeg ik nog een beknopte rondleiding door de school en gingen we nog even naar de parkeerplaats waar vanuit de bekende brug van Panama over het begin van het Panama kanaal goed te zien was.

Terug in het hotel zette ik mijn wekker op drie uur en begon wat te lezen, viel echter snel in slaap en schrok om half vier wakker. Weer door die wekker heen geslapen, en dat allemaal omdat die k*t Koreaan mij niet liet slapen. Snel pakte ik al mijn spullen en ging opzoek naar de bus naar Tucomen Airport om mama op te pikken. Een rit die volgens de receptionist ‘één uur, zeker niet meer’ duurde werd bijna twee uur met als gevolg dat mama al lang geland was en op mij moest wachten. Stomstomstom. Ik vond haar echter snel en we gingen wat drinken. Vervolgens namen we een taxi die ons terug bracht bij het hotel waar wij allebei moe waren en om negen uur, toen de airco zich inschakelde, inslaap vielen.

Mama is hier!!!

Het Panama City gevoel

Mama werd vroeg wakker en zo ook ik. We besloten een bus, mama haar eerste ervaring in de Panama city-bussen, naar de terminal te nemen om hier over te stappen op een bus in de richting van de Miraflores Locks. De Miraflores locks zijn de sluizen aan de zuidzijde van het Panama kanaal. Naast alleen twee gigantische sluizen is er ook een modern en interessant bezoekerscentrum opgericht en kon je er een film kijken. Bij de kaartverkoop werd mij studentenpas door het vrouwtje als vervalst aangezien. Het werd doorgegeven naar een ander vrouwtje die het ook niet helemaal vertrouwde. Uiteindelijk werd er een man bijgehaald die binnen enkele seconden mijn studentenpas als echt beschouwde. We konden naar binnen.

Na een wandeling duur het museum kwamen we aan bij het bovendeck, het uitzichtdek over de sluizen. We zagen in de verte twee gigantische containerschepen aankomen en niet veel later kwamen deze twee giganten aan bij de sluizen van Miraflores. Snel snelde mama en ik naar de laagste verdieping om de geweldige grootte van deze schepen aan te zien, mega groot! De mannetjes op het dek zwaaide nog naar mama en mij, dat maakte mijn dag. Eigenlijk zeer snel zakte de mega schepen naar zeeniveau en konden we alleen nog containers zien. We snelde dus weer naar de bovenste verdieping om het geheel nogmaals te aanschouwen van boven perspectief. Nadat de boten weer uit de sluizen waren bekeken we nog de korte film over het kanaal en liepen we weer terug naar de bushalte.

De bushalte ligt tussen de weg en de enige spoorrails in Panama: Panama Railway. We wachten en wachten en wachten. Geen bus, veel getoeter van geile bouwvakkertjes en dikke vrachtwagenchauffeurs. Vooral de vrachtwagen chauffeurs zagen mama wel zitten (komt vervolg in kopje: Mama en de vrachtwagenchauffeurs). Opeens klonk er een enorm harde toeter en mama en ik waren te verbluft door alle aandacht dat we niet doorhadden dat er een trein aankwam in plaats van een vrachtwagen. Halsoverkop snelde we naar onze camera en maakte mama ondanks de stress een prachtfoto! Kort na de paniek kwam de bus en waren we weer terug in de Albrook Terminal.

Het was kort na het middaguur maar we hadden allebei niet echt honger. We besloten dus op de bus naar Panama Viejo te stappen en daar een hapje te gaan eten. Een toch die in mijn herinnering helemaal niet zo lang was duurde nu bijna twee uur, drama! Honger sloeg toe maar verdween ook snel weer. Eindelijk aangekomen werden we half de bus uit getrapt. Onderweg kreeg mama nog een geweldige opmerking over haar mooi gelakte tenen: “beautifull fingers, beautill fingers”. Tegen de tijd dat we doorhadden waar die man het over haar TEEN nagels had en niet haar vingers, kon mama hem niet eens meer bedanken, helaas.

Panama Viejo zijn de resterende ruïnes van de eerste nederzettingen van de Spanjaarden in Panama. Veel hoopjes stenen dus. Sommige echter nog enigszins in takt of zeer goed gerestaureerd. Erg leuk om oven te zien en heerlijk om even uit de enorme drukte van de binnenstad te zijn. We bezochten verschillende ruines maar het hoofdgedeelte sloot tegen de informatie in al om vijf uur in plaatst van om zes uur. Helaas. Maar twee dames kunnen daar wel verandering in brengen dus al snel stonden we dankzij een mooie zwarte man binnen. Hij wees ons de weg en gaf ons nog een korte uitleg bij alles, super aardig!

Na de bezichtiging vergingen we zowat van de honger. Echter was er in deze buurt geen restaurant geopend dus namen we een bus terug naar Albrooke terminal. Hier renden we zowat naar een restaurant en (shame on us) werd mama haar eerste diner in Panama een Burger King maaltijd. Vervolgens namen we een taxi naar het hotel. Zowel mama als ik schrokken van de prijs: 3 dollar. Ik omdat ik één persoonsprijzen gewend ben en dit erg duur vond. Mama omdat ze dacht dat het een grap was: zo goedkoop.

Terug in het hotel hielden we elkaar wakker tot negen uur: airco tijd.

Contrasterend

Voor mijn doen stonden we extreem vroeg op, ja mama heeft er zin in. We namen een bus naar het Albrooke busstation. Hier kochten we wat broodjes voor ontbijt en gingen we opzoek naar een bagage opslag ruimte voor mama op haar terug weg. Die hadden we redelijk snel gevonden en we kochten nog bus tickets voor de volgende morgen naar Santiago. Daarna stapte we als ervaren openbaar vervoer gebruikers in Panama City (een vreemde stad) in een ‘rode duivel’ naar het 5 mei plein. Hier reden we dus mooi voorbij omdat de bus waarschijnlijk even niet kon stoppen. We moesten dus een klein stukje terug lopen om bij het plein te komen.

Nou is dit plein meer een pleintje maar het heeft een aantal leuke aspecten: er komen veel stadsbussen langs met mooie beschilderingen, het is het begin (of einde) van een winkelstraat en er staan een aantal mooie huizen. Na een foto shoot van bussen en gebouwen gingen we shoppen. Mama had slippers nodig en ik een horloge. Slippers had mama al heel snel gevonden, erg leuke slippers voor maarliefst $1,06. Vervolgens kochten we een ijsje, dat heet: ijs van een ijsblok geschaafd met siroop erover heen. Mama koos aardbei en ik koos limoen. Met ons ijsje gingen we elke juweliers zaak in, klein of groot als ze zijn. Een drama want ik ben met horloges nogal kieskeurig. Mama weet er nu alles van…

Op het gegeven moment werd ik het zat want het perfecte horloge kon ik niet vinden. We liepen de winkelstraat uit tot het einde. Nog wat kleren gepast, niets echt leuks en vervolgens gaan lunchen in een lokaal restaurantje. Mama viel bijna van haar stoel van de prijzen. En van de hoeveelheid. We konden het beide niet op. Toen ik aan een man vroeg of het plein waar we aanzaten het Plaza Indepencia was kreeg ik een vaag antwoord en een bid-maria kaartje. Alsof dat mij de weg wijst!

Uit mijn herinneringen wist ik nog enigszins hoe de straten in elkaar zaten maar de buurt Casco Viejo staat bekend om zijn criminaliteit en ik wilde ons liever niet in de nesten werken. Mama en ik pakte dus een taxi naar Plaza de Francia. Plaza de Francia is het centrale punt in Casco Viejo, het oude stadscentrum. Gedeeltelijk is het stadscentrum al een beetje opgeknapt en overal worden verloederde gebouwen die ooit statige woonhuizen waren op geknapt. Het is een wijk van grote contrasten: prachtig opgeknapte huizen en pleinen en verloederde, half ingestorte of begroeide vergane glorie. Hier begon mama haar souvenirs ziekte voor Merel en haar souvenirs afkeer voor papa en Ties. Begrijpelijk, ik weet hoe ze zich voelde. Ze kocht al snel haar eerste sierraadje voor Merel en een ketting voor haarzelf. Vervolgens liepen we een rondje en lieten we onszelf informeren over een aantal gebouwen door een klein jongetje die kaarten verkocht. Braaf kochten we ook nog twee kaarten. Rond Plaza de Francia zijn een aantal souvenir winkeltjes dus al struinend door de straten van Casco Viejo bezochten we verschillende souvenir winkeltjes en kocht ik een schilderij. Jaja, ik probeer mijn gevoel voor kunst een beetje te ontwikkelen!

De rust die in Casco Viejo heerst is enorm in vergelijking tot de moderne stad. Een verademing voor ons beide en we genoten optimaal van de rust, de bouwstijl, de contrasten en toen we op een gezellig pleintje uitkwamen konden we een verfrissende limonade op een terrasje niet weerstaan. Deze twee limonades kostte meer dan onze overvolle maaltijd inclusief frisdrank voor de lunch. We bezochten nog de Cathedraal van Panama en op het plein ervoor was een enorm schattig jongetje duiven aan het vangen. En zijn latino vader was zo trots, aaaah! Vervolgens kwamen we weer uit op de winkel straat.

Ik wilde toch een horloge kopen dus met mama struinde ik weer alle juwelier winkeltjes af, drama voor haar en voor mij eigenlijk ook. Maar, maar… uiteindelijk vond ik het perfecte horloge! Ik ben er erg blij mee. Toch al enigszins moe namen we een taxi naar ons hotel, na een douche en een korte powernap gingen we op zoek naar een lokaal restaurant. Die vonden we al snel, twee straten verderop. De muziek stond kneiters hard, typisch. Naar elkaar schreeuwend besloten we een grill schaal te nemen met verschillende soorten vlees voor twee personen. Even later kwam de vlees schaal. Deze was echter niet voor twee personen maar voor twee koeien. Mama en ik begonnen gretig aan het heerlijke vlees, planaine (soort banana)en yuka (geen idee smaakt naar aardappel maar ze maken er ook zoete taart van) maar we waren nog niet op de helft of we zaten allebei al vol. Het was optimaal genieten maar weer een te veel van het goede. Terug in het hotel pakte we alle spullen want de volgende ochtend moesten we vroeg op, lees 6 uur, om onze bus naar Santiago te halen. We kletste nog een tijdje en vervolgens, na negen uur – airco tijd uiteraard vielen we in een heerlijke slaap.

Een reis door meerdere werelden

Vroeg in de ochtend ontwaakte we, namen we ene taxi naar het busstation en al snel konden we ook de bus instappen. Een touringcar van gemiddelde grote. Om 08.30 precies (wonderbaarlijk) vertrok de bus en begon onze reis door meerdere werelden. We verlieten de stad, reden over het symbool van Panama: de brug over het de pacifische monding van het Panama kanaal en reden uren lang langs dorpjes, huisjes, heuvels, landbouw en soms zagen we aan de linker kant gigantische flats staan die aanduidde dat daar de pacifische kust was. Opeens hoorden we een knal, de bus stopte en een aantal mensen stapte uit. De buschauffeur en zijn hulpje waren iets aan het doen en na een tijdje besloten ook mama en ik naar buiten te gaan en te kijken wat er aan de hand was: een lekker band. Heerlijk zo iets maar binnen 20 minuten was het band vervangen. Ze waren zeker experts en waren uitstekend voorbereid. In de laadruimte stond zelfs een grote emmer met water erin zodat de heren na het harde werk even hun handen konden wassen, geweldig!

Al snel vervolgend we onze weg en kwamen we aan in een Santiago de Veraguas. Hier dropte we de grote rugzak van mama en stapte we over in een mini busje naar San Fransisco. Zonder een Golden Gate Bridge maar met een enig kerkje en een heilige waterval volgens de reisgids. Het kerkje hadden we zo gevonden, kleiner dan verwacht maar wel schattig. Van de buitenkant niet veel bijzonders maar binnen in stonden verschillende altaren geheel uitgesneden uit hout. Erg bijzonder. Opeens zagen we Grossmutti nog staan: Santa Barbara, uiteraard maakte we nog wat leuke shots van Grossmutti in heilige-stijl. Na de bezichtiging van het kerkje gingen we op zoek naar het heilige water. We namen één van de twee wegen, op zich een leuk weggetje, we zagen twee enorme vlinders maar geen water. We vroegen een man de weg en hij had nog nooit gehoord van een waterval, behalve een waterval in een drop verderop, 20KM. Dat kon hem niet zijn dus we liepen terug naar het kerkje om aan het kerk vrouwtje te vragen. We moesten de andere weg hebben.

We volgde de stijlen weg naar beneden, langs een voetbalveld en trompetterende jongens en daar hoorden we het eindelijk: water geruis. We klommen nog een stuk naar beneden en kwam aan bij de heilige waterval. Er waren een aantal mensen aan het badderen en wij doopte ook onze voeten in het water om zo onze voeten te zegenen voor de steile weg terug. En steil was het, plotseling sloeg ook de hitte toe en toen we boven kwamen moesten mama en ik hoog nodig iets drinken en eten. Bij het centrale plein vonden we een enigszins grote supermarkt en kochten wat te drinken en vroegen over er ergens een restaurant was. Om de hoek dus al snel zaten we aan een heerlijke kip en rijst maaltijd. Dat ging er wel in!

Daarna gingen we op de straathoek zitten en wachten op een busje. Na een tijdje wachten kwam er ééntje. We stapte in bij een groep joelende voetbal jongetjes die de dag van hun leven hadden met ons in de bus. We reden door het heuvelachtige landschap terug naar Santiago. Hier haalde we snel mama haar rugzak op en stapte we in een taxi die ons naar het busstation bracht voor de bussen naar David.

De bus naar David zat helaas al helemaal vol, maar gelukkig waren er mini busjes geregeld. Wij waren helaas de eerste in het busje en moesten wachten totdat het helemaal vol zat. Duurde eventjes maar uiteindelijk vertrokken we naar David. Er zat ook een hele enge man in de bus, hij zag eruit als een moordenaar en toen we halverwege onze paspoorten moesten laten zien was ik er van overtuigt dat ze hem zochten. Maar helaas was dat niet waar. Die controle was overigens wel behoorlijke billenknijpen omdat ik mijn paspoort thuis vergeten was en alleen mijn ID-kaart bij mij had. Niet echt slim want in mijn paspoort staat mijn visa stempel. Gelukkig werden alleen de Panamese gecontroleerd en mochten mama en ik door zonder enig probleem. Eenmaal in David hadden we het eigenlijk behoorlijk gehad met bussen maar we moesten nog een uurtje met de bus naar Boquete. Het begon al donker te worden, maar de aankomende warme douche hield mij wakker en enthousiast.

We checkte in bij het hotel waar ik ook eerder geslapen had en gingen eten in mijn favoriete restaurant. Heerlijke aardappelpuree. Mama ging voor een salade, ondanks dat het ‘zooo koud’ is in Boquete volgens mij. Voor moeder was het heerlijk aangenaam. Na het diner gingen we heerlijk slapen met het geluid van de ruige rivier op de achtergrond. Heerlijk!

Mama en de vrachtwagenchauffeurs

Na weer een warme douche gingen mama en ik de koude starten op van Boquete. We kochten overheelijke kaneel bollen voor ontbijt en wat kaas en ‘stokbrood’ voor de picknick. Al snel bracht een taxi ons naar de entree van de heet water bronnen. We spraken af om een bepaalde tijd om weer terug te keren en we begonnen aan onze wandeling op slippers. Vanaf hier moesten we een klein uurtje lopen, ik had het gebied in herinnering als behoorlijk goed begaanbaar maar op onze slippertjes was het toch behoorlijk glibberen en glijden. We daalde af in een hete zon, staken de brug over en kwamen na een stukje lopen over bruggetjes en door het bos, aan bij de heet waterbronnen. Ik sprong meteen met mijn voeten in het hete water, heerlijk. Voor mama was het zelfs te heet dus we pakte onze spullen en gingen naar de tweede bron. Deze is iets koeler en mama wade zichzelf ook in het hete water op foto safari. Ze wilde de bubbeltjes fotograferen maar uiteindelijk was dat niet gelukt. De hemel trok ondertussen dicht en het begon te druppelen. De reeds glibberige weg werd nu modderig en ij begonnen onze weg terug naar de kruising waar de taxi ons zou oppikken.

Na een behoorlijk stuk slibberen kwam er een giga truck aan. De chauffeur zag het al helemaal zitten met mama en stopte naast ons. Of we een ritje in de truck wilde tot aan de kruising. Nou, mama wist niet hoe snel ze moest instappen en hopte bij de man in bed. Hij reedt ons veilig naar de kruising waar we gedropt werden. Een zwaar afscheid voor mama.

Vervolgens moesten we wachten op de taxi. We hadden met hem om stipt één uur afgesproken maar hij was er om half twee nog niet. Schuilend in het bushokje besloten we dat als de bus komt wij deze zouden nemen. En vijf minuten voordat de bus verwacht werd kwam de taxi chauffeur eindelijk. Bijna vijftig minuten te laat, ongelofelijk.

Terug in het hotel besloot mama te gaan dutten en ik moest een interview afnemen met Feliciano. Feliciano is een gids in Boquete en houdt ontzettend van praten. Hij vond het interview daarom denk ik ook geweldig. Was wel grappig om vanuit zijn (als Boqueteriaan zijnde) perspectief het geheel belicht te krijgen. Echt belachelijke verhalen kreeg ik te horen over zijn gringo concurrenten. Ik stond perplex. Na het interview beokte we een koffie toer.

Boquete staat bekend om zijn koffie, dus het leek ons wel leuk om aan een koffie toer deel te nemen. Onze keuze viel op Café Ruiz. Voor het diner gingen we naar mijn favoriete restaurant in Boquete, puur genot.

Één koppie koffie

Na een heerlijk ontbijt van twee kaneelbroodjes liepen we een klein kwartiertje naar de winkel van Café Ruiz. Daar waar onze koffie tour zou beginnen. We maakte kennis met onze gids, een inheemse indiaan die meteen al begon te grappen: “if you speak more than two languages, you are called multilingual, if you speak two languages you are called bilingual, if you speak only one language you are American!”. Wat een grap.

We verlieten het winkeltje direct en gingen naar de koffieplantage. En dan verwacht je allemaal nette rijtjes koffie bomen, maar in tegendeel, het leek niet eens op een plantage. Het was gewoon een stuk bos. Café Ruiz probeert namelijk met zo min mogelijk giffen de koffie te brouwen. Dus elke niet-koffie boom heeft een functie. De ene om schaduw te geven, de andere om insecten weg te houden van de koffie vruchten en weer andere om de vogels af te schuwen. Er was op een geniale manier gebruik gemaakt van de natuur! We liepen eerst een stukje over e weg en vervolgens gingen we de plantage in. Het leek wel een dichtbegroeid oerwoud. Onze gids vertelde ons van alles over het koffie proces en de verschillende soorten koffie. Toen we ergens weer uit het koffiewoud kwamen zagen we nog wat indianenvrouwen aan het koffie plukken, met baby’s en al. We passeerde baby plantjes en werkende mannen. Het was interessant om te zien hoe alles werkte op de plantages en dat er zo veel verschillende koffie soorten zijn. De beste koffie ter wereld komt uit Boquete! Een aantal jaar geleden was de beste koffie zelfs van Café Ruiz.

Maar na de plantage was het nog niet afgelopen, nee we gingen in één rit door naar de fabriek waar de ‘no es café’ (nescafé), de minder goede koffie bonen worden onderscheiden van de top bonen door drijfkracht, grootte en zwaarte. Vervolgens worden ze gedroogd in twee stadia. Één is de zon en de andere gigantische droogmachines (net zoals de droger thuis maar dan gigantisch groot). We reden nog even langs de huizen die de medewerkers (voornamelijk indianen) krijgen. Als de indianen werken op de plantages krijgen zij en de familie onderdak, ze kunnen eten kopen bij een goedkoper plantage winkeltje en ze mogen al het fruit eten wat op de plantages groeit. Daarnaast krijgen ze zorgverzekering en een iets hoger laag loon dan de indianen normaal verdienen.

Na de fabriek was het nog niet afgelopen want we reden terug naar het winkeltje. Hier mochten we koffie ruiken, lekker. Koffie met chocola smaak en citroen smaak en weet ik veel wat meer zoals te oude koffie die naar leer smaakt, minder. De koffie wordt gesorteerd op grote met de hand, gekkenwerk! En nogmaals verwarmd in machines. Daarna wordt de koffie verpakt en is klaar voor de verkoop in bijvoorbeeld Baarn! Ja, in Baarn zit een boetiekje koffie shop die naar eerste klas wiet ook Café Ruiz koffie verkoopt!

Als klapper op de vuurpijl mochten we drie verschillende koffie sterkten proeven. Een ware hel voor mij, niet te drinken dat spul. Elke keer kregen we een slokje wat volgens de gids te drinken was zonder suiker. Nou, dat geldt mooi niet voor mama en mij. Bij nummer vier, herhaling van sterkte nummer één, was het voor mij echt genoeg geweest, ik ging haast over mijn nek.

Na deze super leuke en interessante rondleiding kregen we ook nog een goodiebag mee! Zo leuk!! En super leuk tasje, eigenlijk het beste van de goodiebag, die gevuld was met een grote zak koffie, koekjes een pakje drinken en een zakje zoutjes. Nou, mama en ik liepen trots te flaneren met onze Cafe Ruiz zak. We bezochten nog wat souvenir winkeltjes zonder iets te kopen en een kleding winkel waar ik tegen beterweten in een rok en een bikini kocht. Mama kocht alvast wat souvenirs.

Het was rond het middag uur dat we terug in het hotel kwamen besloten we naar mijn oude vriend van het vorige bezoek aan Boquete, Almedo. Hij raadde ons aan om met een busje naar het dorpje Bajo Mono (lage aap) te gaan want daar was een waterval. Het leek ons een goed plan dus al snel kochten we wat alternatieve lunche n gingen in het busje zitten. Toen we na een half uur wachten net op het punt stonden om uit te stappen, vertrokken we eindelijk.

Na een prachtige route door koffie plantages en bergen kwamen we aan in Bajo Mono. Hier zagen we de route naar de waterval en we besloten dat met onze slippers daardoor heen lopen niet echt ideaal was. We besloten een stukje Bajo Mono in te lopen. Het is niet echt een dorpje, meer een aantal huizen verspreid op een heuvel. Het landschap was prachtig, en voor de verandering: geen toeristen! Aan het eind van de rit, waar we besloten om te draaien en terug naar de bushalte te lopen kocht ik een Fanta, smaak aardbei, pure zoete kauwgom smaak. De man die het verkocht was echter erg vriendelijk en de kippen die op het stukje grond scharrelde waren erg aangetrokken tot mama haar mooie rode teen nagels. Die nagels van haar zijn zeer in trek, misschien moet ik ook eens nagellak opdoen! Terug bij de kruising waar de bus terug naar Boquete zou gaan hadden we geluk, we kwamen net aan ter gelijke tijd met een busje naar Boquete.

Terug in Boquete gingen we naar het hotel. Na even bijpuffen spraken we af om met Almedo te gaan dineren en mijn favoriete restaurant. Hij kletste aan één stuk door. Gezellig! Na het eten was ik (en mama ook) moe en gingen we moe maar voldaan naar bed.

Van zuid naar noord

Vandaag stond er een reisdag op de planning, maar dat is geen straf want de route van Boquete naar Bocas is een attractie op zich. Mama maakte nog wat foto’s van het dorp, we kochten ons ontbijt: kaneelbroodjes en vervolgens stapte we op de bus naar David. In David stapte we over en kon ‘route-fenomenaal’ beginnen.

Eerst de stad uit, door haciendas (boerderijen) met vee en hupsa de bergen in. Door indianen dorpjes, prachtige wouden en langs een enorm stuwmeer. Nog meer indianen dorpjes, bananen, ananas en andere soorten plantages en dan BAM, daar is de Caribische zee. Deze route moet je met een huur auto doen, want ondanks dat de chauffeur enigszins rekening hield met onze fotomaakziekte is de schoonheid van deze route moeilijk vast te leggen al rijdende. In Almirante stapte we over op de watertaxi en begon het laatste stapje ‘naar huis’.

Eenmaal in Bocas moesten we even wachten op Modesto die mijn huissleutel had en konden Modesto en mama even kort kennis maken. We besloten met z’n drieën te dineren maar eerst nam ik mama mee naar huis. Welkom thuis zeg ik dan maar.

Voor diner gingen we maar saai pizza eten, die overigens overheerlijk was en daarna gingen we naar bed. Wederom moe.

Beter dan het Dolfinarium

Modesto had mij eerder gewaarschuwde dat er een snorkel tour uitging op woensdag, dus mama en ik besloten mee te gaan. Om negen uur vertrokken we, eerst naar de dolfijnen baai. We waren de eerste en zagen al snel een aantal dolfijnen. Modesto draaide rondjes om een groep dolfijnen heen met als gevolg dat opeens de dolfijnen in de golven achter de boot gingen spelen. Salto’s, sprongen, duikelen en weet ik veel wat! Wow, zooo gaaf! We bleven nog even hangen in de dolfijnen baai waar we nog veel dolfijnen zagen zwemmen. Toen er meer boten kwamen verlieten wij de baai en raceten we door de mangroven. Een prachtige rit naar het restaurant waar mama en ik in de hangmatten gingen relaxen, puur genieten!

Vervolgens gingen we voor de eerste keer snorkelen. Mama was een beetje zenuwachtig omdat ze toen ze de eerste keer probeerde te snorkelen, problemen had met het ademen door de snorkel. De Caribische lucht zorgde echter voor een feilloze ademlijn en mama ging er als een speer vandoor. We bekeken het koraal vanaf boven en ik viste nog een aantal scheldingetjes op. Modesto vond nog iets super gaaf wat ik niet weet wat het is maar het is super gaaf. Een soort van schelp met daarop een gestippeld bloempatroon. Waanzinnig de natuur!

Terug in het restaurant gingen mama en ik weer chillen in de hangmat, namen we wat hangmat foto’s en aten we wat chippies. Modesto kwam even met ons kletsen en besloot lobster voor ons te kopen zodat hij deze een keer kon koken voor het avond maal voor ons. Even slikken maar oké, doe het maar.

Onze volgende stop was Red Frog Beach. Mama en ik rende meteen de zee in en duikelde als een gek mee met de hoge golven. Toen ik mama, die een stuk verderop geduikeld was, wilde waarschuwen over haar afgezakte bovenstuk (iets wat hier regelmatig voorkomt), werd ik zelf gepakt door een grote golf en duikelde ik zolang dat ik boven niet meer van onder kon onderscheiden en half mijn arm brak! TE gek voor woorden. We namen even een adempauze en gingen de zee weer in. Duikelen, vallen en opstaan. Heerlijkheid! Aan het einde van de strandtijd daagde Modesto mij uit voor een potje volleybal. Hij beweerde dat hij beter is in volleybal dan ik, direct daarop het ik uiteraard het tegendeel bewezen. Held dat ik ben!

We stapten de boot weer in en voeren naar Hospital Point. Hier gingen we nogmaals snorkelen. Mama was moe maar heeft toch ook nog een tijdje gesnorkeld. Was iets minder dan de eerste locatie maar toch erg leuk. Daarna voeren we snel terug naar de duikshop en gingen mama en ik naar huis. Modesto was te moe om vandaag de lobster te bereiden, tot onze vreuchde.

Dus we besloten naar een echt panamees restaurant te gaan: Kip en rijst.

Souvenir jacht

Omdat er toch gewerkt moet blijven aan de scriptie besloot ik de ochtend vrij te geven aan mama! Ik ging even aan het werk en aan het eind van de ochtend besloten we dat het weer zo dreigend was (regen) dat we onze dagplannen lieten vallen en we maar op souvenirjacht gingen.

Winkeltje in winkeltjes uit, van het ene kraampje naar het andere en uiteindelijk had mama de ultieme souvenirs gevonden voor de familie. Maakt het weer extra moeilijk voor mij. Dit mentaal extreem rustige dagje kreeg nog even een adrenaline shock aan het eind. Modesto gin de kreeft koken. Mama en ik, vooral mama, was vastberaden om nu die lobster ook maar te eten, sinds Modesto al die moeite gedaan heeft. Na een zeer eenvoudige bereiding konden we aanvallen. En o, o, o, wat was dat smullen. Mama en ik likte onze vingers erbij af, heerlijkheid! Zaligheid! Zoals Ties reageerde: “de wonderen zijn de wereld nog niet uit”.

We sloten deze relaxte gezellige dag af met een potje UNO gewonnen door Mama.

Een ander eiland, een andere wereld

Ook vandaag was het weer niet stralend. Zo nu en dan een druppeltje was doorslaggevend: vandaag gaan we naar Bastimentos. Een ander eiland in de Bocas del Toro eilandenarchipel.

De zee was echter erg ruig en toen we in ons bootje zat was het meer alsof we een enorm paard aan het bereiden waren. Heftig. Bastimentos heeft een hele andere sfeer dan Bocas. Veel rustiger, caribischer en minder toeristen. De mensen op Bastimentos zijn ook veel donkerder qua huidskleur. We liepen eerst naar de meest linker kant van het eiland. Hier knalde de golven op de rotsen, we schoten een aantal fotootjes en vervolgende onze weg naar een uitzichtpunt op een heuveltje. Het uitzicht was inderdaad prachtig. De oneindige zee aan de ene kant, hospital point op Isla Solarte en Isla Colon aan de andere kant. We liepen terug naar de hoofdstaar, waar overigens geen auto’s reiden. Het is meer een hoofdwandelpad. Hier liepen we wat door de huizen en we zagen een bord ‘souvenir winkel boven op de heuvel’. Nou, dat leek ons wel wat en we klommen een stukje de heuvel op. Hier stond er weer een bord, we volgde de pijlen en belande ergens in een bos. Eng! Nog meer pijlen en na zeker 20 minuten lopen kwamen we aan, boven op de heuvel. Een hippie vrouw met een hippie baby verwelkomde ons in haat hippie paradijs. Omdat de tocht naar het souvenir winkeltje langer en heftiger was dan verwacht besloten we een linmonade te drinken, heerlijk verfrissen.

Aan de andere kant van de heuvel daalde we af, terug het dorpje in. Ondertussen hadden we honger gekregen en doken we ergens een restaurant in waar we kip en rijst bestelde. De beste kip en rijst uit mijn leven. Puur genot, wat heerlijk! En dat met uitzicht op een Caribische eiland in de Caribische zee. Hmmm!

Het water stond echter heel hoog en af en toe net zo hoog als de pier. Na de lunch gingen we terug naar Isla Colon waar mama haar tas ging pakken, inclusief 350 ingevulde enquête formulieren.

’s Avonds gingen we uit eten met Modesto in Bibi’s. Een heerlijk restaurant boven het water. Het ultieme Cariben gevoel. De heerlijke dag sloten we weer af met een potje UNO.

Een Caribische afsluiter

De laatste dag van mama in Panama was alweer aangebroken. De tijd vliegt! Om er een extra Caribische dagje van te maken besloten we naar Starfish Beach te gaan aan de andere kant van het eiland. We stonden vroeg op want we wilde ook vroeg vertrekken omdat mama rond vijf uur op de water taxi moest naar het vaste land om daar de nachtbus naar Panama City te pakken.

De bus van 9 uur ging echter niet en we moesten een uur wachten. Daar hadden we mooi geen zin in dus we besloten de taxi te pakken naar Bocas del Drago. Zo’n half uur reiden over de heuvel van het eiland Isla Colon. Zo zie je nog eens iets anders dan Bocas Town. De tocht naar starfish beach was interessant. Er was geen pad of niets, langs de kust, om omgevallen palmbomen heen. Onderweg vonden we nog twee super mooie schelpen! Eenmaal bij starfish beach zagen we slechts één zeester. Dit stuk zee is normaalgesproken bezaaid met zeesterren. Geluk hadden we deze keer niet. We genoten even van het relaxen maar kwamen al snel tot de conclusie dat wij niet echt strandmensen zijn. Er was ook een enorme regenwolk in zich dus we besloten terug te lopen.

Het weer was al zo omgeslagen dat de weg terug wat moeilijker verliep dan de heenweg. Golven sloegen overal om ons heen, maar gelukkig dankzij onze handigheid en snelheid kwamen we zonder scheuren weer terug in Bocas del Drago. Ik belde de taxi chauffeur en mama en ik genoten nog een heerlijke limonade in het restaurant. Echter werden we een beetje saai van het zitten en wachten op de taxi en we besloten richting de weg de taxi tegemoet te lopen. Op zee zagen we een enorm schip een beetje in de problemen. Het was best wel eng, maar ja, vanaf de kant (vanuit eigenlijk elke situatie) konden we weinig doen.

Toen de taxi ons eindelijk kwam ophalen stapte we in en racete we terug naar huis. Eenmaal thuis gingen we douche, de laatste spullen van mama inpakken en kwam ik er achter da tik mijn telefoon van panama kwijt was. Godverdegodverdegodver. Was ik dus mooi kwijtgeraakt in de taxi. Ik drieduizend keer bellen maar niemand nam op. Maar ja, ik had geen tijd om de taxi chauffeur te gaan zoeken, want mama moest naar de watertaxi.

Met de fiets reden we snel de bagage heen en weer en toen was het wachten geblazen. Modesto kwam nog even doei zeggen en had nog een cadeautje voor mama, super schattig. Toen de watertaxi eindelijk vertrok nam ik afscheid van mama met een knipoog en een traan. Wat hebben we het heerlijk gehad!

- Later die avond zag ik de taxi chauffeur en kreeg ik godzijdank mijn telefoon terug -

Mama, bedankt voor de heerlijke vakantie.

Byebye,

Lisan.