The Road to Leon

Lieve familie en vrienden,

Met veel vertraging volgt hier mijn reis door Costa Rica, Nicaragua en Honduras, deel 1.

Reiskriebels is iets vervelends. Altijd zo een onderbuik gevoel van ‘ik moet weg' of ‘ik ben nu hier, ik wil meer zien'. Deze reiskriebels hebben het overwonnen van nog een maand op het eiland Bocas del Toro. Op zaterdag 30 in de ochtend pakte ik mijn spullen, bracht de sleutel terug, stapte ik in de water taxi en verliet ik Bocas del Toro. Met een beetje pijn in mijn hart en onzekerheid over weer een reis waar ik eigenlijk niet helemaal aan toe ben. Maar ik ben nu hier, toch?!

Echter, deze reis naar Nicaragua en Honduras en eventueel San Salvador zal ik niet alleen maken. Modesto (ja saai hè) heeft vakantie in november en hij was nog nooit in een ander land geweest, ik besloot als bedank voor alles wat hij voor mij gedaan heeft, en voor onze vriendschap, met hem op pad te gaan.

Zaterdag 30 oktober: Familie bezoek.

De eerste etappe van de reis stond vandaag op het programma: Changuinola! Mijn super zwaar belade back pack en nog alle andere bagage ging in het bootje en vervolgens werd het in het mini busje naar Changuinola gestouwd. We besloten eerst in te checken bij een hotel om vervolgens in de taxi naar finca 4 (plantage 4) te gaan waar zijn familie woont. Hier werden we meteen weer volgestopt met eten, zo hoe het nou eenmaal gaat in Panama. Eten, eten, eten en nog eens eten. En dat ze je even vragen of je wat wil eten, ho maar, voor je het weet heb je het ene goedje na de andere maaltijd in je handen. Je loopt weg als een bolletje uiteindelijk. Nou hou ik zeker wel van eten maar zijn moeder geeft er altijd een heel vies stuk kaas mee wat echt niet lekker is. Het kleine zusje Zujeidi wilde graag met mij Uno spelen, ze had namelijk van haar broers gehoord dat wij Uno gespeeld hadden toen zij daar waren. Al snel zat ik met alle broers en zussen te Uno'en met de meest lelijke en over gebruikte kaarten die ik in mijn leven ooit gezien heb. Erg gezellig, wat zijn die mensen ook zo lief. Toen Modesto mij na 2 potjes optrommelde om een vriendin van hem te bezoeken wees ik hem op het feit dat ik aan het spelen was met zijn gezusters, tot grote lol van iedereen. Broer lief moest wachten.

Na te veel potjes was ik de overduidelijke winnaar en ging ik braaf met Modesto mee naar die vriendin van hem. Daar liet ik mij afleiden door in gigantisch grote flat screen tv en ijs, koekjes en appelstukjes die in mijn handen gedrukt werden.

Terug bij de familie wilde de hele familie en vooral de bezorgde moeder toch graag het reisplan weten. In Panama is reizen als ‘vakantie' echt niet gebruikelijk. Zeker niet onder de ‘normale' mensen dus dat Modesto op zo'n trip ging was alsof er een marsman geland was. Vooral de moeder wilde van alles weten, het klimaat, wat we gingen doen, wat er überhaupt te doen was, waarom, wat, waar, wanneer. Schattig! Aan het eind van de avond met een veel te bolle buik werd het tijd om afscheid te nemen. Voor de moeder best wel moeilijk want volgens Modesto zou ze vooral de komende dagen geen oog dicht doen. Ik kreeg een warme knuffel van elke broer en zus en natuurlijk van Modesto zijn moeder een heftige omhelzing met daarbij het verzoek of ik toch wel erg goed op haar zoon kon opletten. Geniaal! Eindelijk mag ik, 20 jaar vrouwelijk, oppassen op een man van bijna 25 jaar!

Het afscheid viel me toch zwaarder als verwacht, wat een lieve mensen. En altijd maar geven en geven terwijl ze het alles behalve breed hebben. En ze kunnen ook zo lekker koken, liefde gaat niet alleen door de maag bij mannen, bij mij ook!

Zondag 31 oktober: File

Onze eerste land van bestemming is Nicaragua. Daarvoor moeten we dus eerst Costa Rica doorkruisen. Van de grens van Panama naar San José (centraal Costa Rica) is ongeveer 6 uur reizen. We vertrokken vroeg om rond 4 uur in San José te zijn en daar zou ik de helft van al mijn spullen (gewicht) dumpen om wat relaxter door te reizen.

We zaten lekker te toeren en de bus had flink de vaart erin. Tot opeens, geen beweging. Geen verkeer van de andere kant. We stonden vast. Zo'n 40 auto's voor ons was een vrachtauto op een burgpilaar geknald. Na een uur kwamen er een aantal ambulances en besloten Modesto en ik in de hitte naar het ongeluk te lopen. De ambulances stonden in de rij, er waren meer agenten dan bomen in het regenwoud en er waren geen gewonden en doden. Twee uur later had de takelwagen zijn werk gedaan en moesten Modesto en ik plotseling terug naar de bus rennen. Iedereen stapte vol blijdschap in en we vervolgde onze zeer vertraagde weg naar San José.

In San José had ik al een adresje van het voorgaande jaar en ook mijn oude vriendin en ex-collega Chantel is bevriend met de medewerkers van het hotel dus opgewekt checkte we in. Chantel was er echter nog niet en er was enige twijfel of ze überhaupt nog wel zou komen. Aangezien ze geen mobile telefoon had was ze ook heerlijk onbereikbaar.

Na een gigantisch vies, vet en ‘duur' diner bij een snackbar/frietboer/andere zaken, liepen we terug naar het hotel. Chantel was er nog steeds niet en aangezien we de volgende dat onze reis weer vroeg moesten voortzetten besloten we maar te gaan slapen.

Maandag 1 november: busbusbus

De wekker stond om kwart voor zeven. Te lui nog om op te staan (en niet alleen ik, ook Modesto), bleven we nog even liggen totdat om 7 uur opeens op de deur werd geklopt. Chantel stond voor de deur. Een heerlijke wake-up-call. In vijf minuten heel kort even elkaar geupdate en afgesproken dat we op de terugweg, voordat ik terug naar Nederland zou vliegen, we elkaar langer zouden zien.

Dankzei Chantel en haar wake up call waren wij vervolgens snel het bed uit, herpakte we onze spullen en stapte in een Taxi die voor mijn gevoel 10 rondjes door San josé reed voordat we eindelijk bij - het niet te geloven - verkeerde busstation aankwamen. Na kort rondvragen bleek dat we dus bij het verkeerde busstation gedropt waren en dat we ongeveer een kilometer verderop moesten zijn. Dus hopla weer in een taxi die ons ditmaal wel goed afzette. Echter, door alle vertragingen hadden we de bus direct naar Managua (Nicaragua) gemist en moesten we met een bus die ons naar de grens tussen Costa Rica en Nicaragua zou brengen: Peñas blancas.

De rit was lang en saai.

Bij de grensovergang, wat een drama is, ging alles wonderbaarlijk soepel. En na alle corrupte betalingen, stempels en bonnetjes gehaald te hebben stapte we in een ‘modern' mini busje wat ons ergens op een kruising zou afzetten waar we vervolgens de bus naar Granada zouden kunnen pakken. Toen het bushulpje ons eruit wilde zetten, bleek dat dit niet de goede plek was. De nacht begon te vallen en we besloten helemaal mee te reiden naar Managua, de hoofdstad van Nicaragua. Wij, maar vooral Modesto die lange reizen niet echt gewend is, waren geradbraakt van de lange reis toen we eindelijk in Managua aankwamen. Het bushulpje liet ons weten dat Managua erg gevaarlijk is en dat we echt niet over straat moesten gaan lopen. Vriendelijk en behulpzaam als hij was belde hij een taxi-vriend van hem op. Zodra het busje stopte pakte hij onze tassen rende naar de taxi en hitste ons als een gek de taxi in. Hij was tien keer banger dat ik was, waardoor mijn angst opeens ook opwekte. Is Managua dan echt zo gevaarlijk? Ik was blij toen de taxi ons achter een dikke poort van een hotelletje afzetten en de dikke deuren dichtwaren. Hier kon ik veilig slapen.

Dinsdag 2 november: Alles is gesloten in Managua, Nicaragua

Om te kunnen eten, slapen en reizen had ik hoog nodig geld nodig. De pin automaat was volgens de dame van de receptie zo'n 500 meter lopen, maar we konden beter de taxi nemen. Echter reed er geen taxi dus wij dappere strijders (of naïeve toeristen) besloten toch te lopen. We konden de pinautomaat echter nergens vinden en moesten wachten tot een nabij gelegen winkel centrum open ging zodat ik daar kon pinnen. Met geld in de pocket, eten in de maag en ready to go stapte we een taxi in om ons naar de eerste toeristische plek te brengen. Maar...

De dag der doden, ja dat wisten wij dus niet. Elke attractie in Managua was gesloten. Na een halve dag de stad door geracet te zijn achter raampjes van verschillende taxi's besloten we de bus naar Leon te pakken. We hebben kort het centrale plein, een cathedraal en mooie huizen, lake Managua en een pleintje bezocht. Tijdens onze supersnelle cross door de stad stonden we opeens oog in oog met een ‘Calcutta sloppenwijk'. Mijn eerste in deze grootte, deze vorm. Heftig.

Na een uurtje reiden kwamen we aan in de oude koloniale stad Leon. Uit de boeken beloofde het een pareltje te worden maar onze eerste uren in Leon stonden vooral in het teken van stress. Paspoorten waren kwijt. Mijn verantwoordelijkheid, mijn schuld. Modesto flipte uit in de stress , die zag het helemaal niet meer zitten en ik bleef ook niet 100% kalm. Overal zoeken, alles overhoop maar ze waren nergens te vinden. Ik stuurde Modesto op pad om het hotel te bellen in Managua, en ik zette mijzelf even relax op bed om na te denken. En bingo, ik wist het weer, ik had ze ergens tussen mijn kleren gestopt. Eind goed al goed.

Nadat de gemoederen wat bedaard waren en we (vooral ik) om de situatie konden lachen gingen we op pad. De stad in. Het was echter al laat dus we ging lekker op straat bij een goedkoop standje eten. Echt lekker is anders, maar het was goed te doen. Terug in het hotel ging Modesto socializen en ik ging even chillen. Later besloten we naar de bioscoop te gaan. Een positief en leuk einde. Echter, toen wij de bioscoop uitliepen op weg naar ons bedje, kropen ook de straatkinderen onder hun dekentje. Ik kroop onder mijn eigen laken met een egoïstisch geluksgevoel. Die straatkinderen kon ik maar niet uit mijn hoofd zetten. Zo jong en niets hebben. Ik viel pas laat in slaap.

Er zullen nog 1 á 2 verhalen volgen over de vakantie. Zo snel mogelijk want een nieuw avontuur ligt alweer op de loer!

Liefs,

Lisan

U bent uitgenodigd

Ik heb 4 maanden in Panama gezeten om af te studeren. Hierheb ik jullie van op de hoogte gehouden via dit blog. Er zijn nog twee verhalen in de maak, maar ook deze zullen snel volgen. Het eindresultaat van het onderzoek is nu af en om mijn Bachelor diploma te halen moet ik alleen nog een presentatie houden.Na lang overlegben ik met mijn begeleidende docenteneindelijk tot een akkoord gekomen.

Dinsdag 14 december (morgen dus) ga ik afstuderen op hogeschool TIO.

Tijd: 17.30

Lokaal: 102 (eerste verdieping)

Ik wil jullie van harte uitnodigen natuurlijk, maar mocht je verhindert zijn wil ik dat niet weten. Ik hou toch geen gastenadministratie bij! ;)

Nou, ik wens mijzelf succes en ik zal via dit blog nog even laten weten wat de uitkomst van vier maanden lang zwoegen is.

Groetjes,

Lisan vanuit Nederland.

Als je verzuipt weet je me te vinden.

Damas y caballeras ,

Moeder is weer veilig thuis gekomen, als verrassing opgehaald door Jaap en Bernadette en heeft er weer een mooie herinnering (hoop ik) bij. Ik ook! Maar er zijn nog een aantal (7) weken te gaan. Ondanks dat de komst van mama mij een power shoot gegeven heeft wil ik nu zij weg is niet weer terug vallen en er bij de pakken gaan neerzitten. Nee, ik moet even extra hard werken om sociaal, professioneel en mentaal bezig te blijven. Het ideale middel om gepieker en gedenk te voorkomen. Daarom heb ik een aantal dingen gedaan: mijn rescue diver cursus, aan mijn scriptie doorgewerkt zo hoe ik denk dat het wel eens goed zou kunnen zijn en zo nu en dan een beetje gefeest.

Rescue diver

Op maandag begon ik met de drie daagse cursus. Een uitstekende student als ik ben had ik al het hele saaie theorie gedeelte uitgelezen en de nog saaiere DVD bekeken. Mijn instructeur: Sam, was meteen al trots op mij. Vervolgens gingen we langs alle opgaven die ik ook nog eens goed gemaakt had. Daarna kon het ‘leuke' beginnen. Aan het begin van het dok gingen we het water in. Onder water deden we een aantal self-rescue oefeningen als het mondstuk vervangen en we simuleerde een duizeligheid door koprollen, duikels en draaien te maken in het water en vervolgens weer naar stabiliteit te zoeken. De tweede dag moest ik het EXAMEN maken waar ik ruim (met 90% correct) voor geslaagd was. Ik ben toch ook zo geniaal. Vervolgens gingen we weer het water in en deden we verschillende oefeningen met voornamelijk duikers in paniek op het oppervlakte en duikers die niet regeren op het oppervlakte. En vervolgens non-respons duikers onderwater. Er leuk en leerzaam. 's Middags gingen we met de boot de zee op en zorgde Sam en ‘slachtoffer' Anthony tijdens een duik voor onverwachte onderwater scenario's. Erg leuk ook, nog leuker zelfs want je wist niet wat er ging gebeuren en moest op een bepaald scenario inspelen.

Dag drie, de laatste dag van de cursus, moest ik viertal scenario's vanaf de boot naspelen. Voorbeeld: een vermoeide duiker en een duiker in paniek aan het oppervlakte. Ik was nog op de boot en moest beide zien te redden. Hoe doe je dat, dat is aan jou. Want volgens de cursus is elke poging tot redden goed zolang je jezelf niet in gevaar brengt.

De drie dagen van cursus waren erg leuk en leerzaam. Ook een beetje eng soms maar uiteindelijk voel ik mij persoonlijk toch veiliger in het water. Na een foto voor op mijn rescue diver kaartje was ik er officieel een! Leuk!!

Officieel bezoek

Modesto zijn broertjes kwamen langs in Bocas eiland om te helpen aan zijn huis. Elke avond moest ik dus koken voor vier mannen. Erg grappig. Één dag besloot ik heerlijke taco's te koken. Op zich was het lekker maar ik had er een goedje in gedaan dat zo heet was dat we uiteindelijk toch maar kip gingen halen. Lekker ge-uno-d met de heren. Was gezellig maar wel vermoeiend want Modesto zijn broertjes waren een beetje verlegen. Maar toen ik een week later bij zijn familie op bezoek gingen hadden ze opeens wel praatjes als de malle. Lieve familie!

Spaanse schone of lantijnse?

Opeens mijn hoeveelheid aan party-gang verdubbeld. Al ben ik nog steeds geen groot fan, maar het is goed om sociaal te doen. En daarnaast had ik de jongens van de duikschool beloofd om een biertje te betalen omdat ik zo gemeen ben en nooit een tip geef. Sta ik lekker m'n kont te shaken aan de kant van de dansvloer, komt er een jongen naar mij toe. Of ik Spaanse ben, nee?! Uiteindelijk even met hem gepraat, een nerdje uit USA (heb ik sowieso al een hekel aan) die bij zijn vader op het eiland werkte in makelarij (meteen nog een grotere hekel aan hem). Vervolgens vraag hij of Modesto mijn vriend is, is hij niet maar gretig zei ik ja. Waarop hij zegt: OW ik praat niet met meisjes met een lokale vriend. En voordat ik kon reageren verdween hij. Sukkel! Even later komt er weer een jongen, goh wat ben ik populair... Of ik wilde dansen. Deze jongen kwam uit Panama en vroeg: 'kom jij uit Panama?' Nee. 'Waarvandaan kom je?' Nederland. 'Ow, ik dacht dat je uit Latijns Amerika kwam'. Jezus.

Het regionale ziekenhuis

Modesto heeft problemen met zijn maag, hij is al vaak naar de dokter gegaan maar deze ontkent altijd dat er iets mis was met zijn maag. Maar nu heeft hij er alweer een ruime tijd last van en besloot naar de doktor in het ziekenhuis te gaan om te hopen op een dokter die hem serieus neemt en doorverwijst naar een specialist. Maar, om een dokter te ontmoeten is een heel avontuur, een avontuur dat ik niet wilde missen. Met gevolg dat we dus als derde in de rij voor een afspraak met de dokter stonden, om VIER uur 's ochtends. Om vijf uur was de rij al zeker 15 meter lang, buiten op de stoep. Moeder met kinderen maar voornamelijk mannen. Om zes uur ging de poort eindelijk open en ging iedereen weer duwen waardoor er achter in de rij vast mensen hun plekje verloren hadden. Gelukkig waren Modesto en ik snel en stonden we binnen, ik als eerste in de rij voor de minderjarige (zijn zusje moest ook een dokter hebben) en Modesto als derde in de rij bij de volwassenen. Toen iedereen binnen weer netjes een rij gevormd had, werden de mensen weer rustig en ging iedereen zitten. Plek in de rij verloren. Voor mij een compleet raadsel waarom al dat gehaast was.

Eindelijk, kwart voor zes, de onrust kwam weer terug, mensen begonnen te schuifelen en opeens vloog iedereen weer in de rij. Ik als blanke viel erg op en werd door de aardige latino's weer vooraan in de rij geduwd. Modesto was slim en snel dus hij redden het mijn zijn kwaliteiten terug naar de derde plek. Dan ben ik toch liever een blanke vrouw, gaat er een stuk rustiger aan toe. Om, wonderbaarlijk genoeg, stipt zes uur ging het loket voor de volwassenen open. Modesto op nummer drie was echter nog lang niet aan de beurt omdat van de linker kant alle bejaarden voorrang kregen. Uiteindelijk veroverde Modesto ticket nummer vier bij zijn gewenste dokter.

Het loket voor de minderjarige was echter nog steeds niet open. En ik was nog zo trots met mijn eerste plek... Na twintig minuten kwam er ook bij mijn loket beweging maar mochten eerst alle zwangere vrouwen van rechts voordringen. Omdat de dokter die Ingrid, de zus van Modesto, nodig had geen baby dokter was had ik wel plek nummer één veroverd. Geweldig!

Half zeven stonden we buiten en liepen we terug naar het hotel om tegen acht uur Ingrid te ontmoeten in het ziekenhuis. De kleine wachtruimte was ondertussen vol gelopen. Mensen, overal mensen. Moeders met kinderen, oude mensen, gebroken botten en overduidelijk zieke mensen. Verschrikkelijk was het. Modesto moest weer opnieuw in de rij om zijn medische geschiedenis op te halen. Al snel was hij klaar bij de dokter, uiteraard werd hij niet doorgestuurd naar een specialist en werd zijn aandoening wederom teniet gedaan. Om gewoon kwaad van te worden!

Ingrid, met ticket nummer 1, zou rond acht uur, half negen naar binnen mogen. Echter was de dokter er nog niet en moesten we wachten en wachten. Maar een kinderdokter, ja die ziet dus ook kleine baby's, jonge kinderen. Dus om acht uur zat de hooguit twee meter brede gang vol met moeders met één, twee of soms wel drie kinderen op de knieën. En ja, wachten met kleine kinderen is al niet leuk en dan zo een volle ruimte waar de hitte oploopt, er geen ruimte is om te bewegen en waar wachten het enige is wat je kan doen is allemaal niet bevorderlijk. Al snel ware enige kinderen aan het jammeren, huilen en het was verschrikkelijk.

Eindelijk, om tien over negen kwam er een arrogante zak binnen lopen met zijn zonnebril nog op zijn neus. De dokter! En ging een verlichting door de gang en Ingrid stond klaar voor plek nummer één. Toen de assistent de eerste naar binnen riep was dat niet Ingrid, maar vrienden eerst. Ik was verbluft.

Na de bezoeken van Modesto en Ingrid aan de dokter verlieten wij om half tien het wacht gedeelte. Ik was opgelucht want al die mensen begonnen mij toch wel een beetje een drukkend gevoel te nemen. En dan nam ik als ‘ziekenhuis toerist' ook nog een zit plek in, nee fijn voelde ik mij er niet. Maar we moesten even naar de andere kant van het ziekenhuis lopen om daar bij een apotheek de medicijnen op te halen en nogmaals 10 minuten te wachten. Om tien uur stonden we buiten. Modesto en Ingrid lieten vol trots de maquette van het nieuwe ziekenhuis zien, maar stil dacht ik bij mijzelf, ze hadden beter kunnen investeren in computers en een netwerk en betere en professionelere dokters dan een mooie verpakking.

Leuke weetjes en kleine anekdotes over het leven van Lisan, neem het er dus maar van:

• Eieren
  Trok ik de koelkast open en viel het gehele bovenste plankje eraf, het plankje met zo'n 10 eieren. Kon ik lekker gaan schoonmaken. FIJN!
• Nudeli
  Mama had nog wat nudeli uit Zwitserland meegenomen. Die ging ik eens lekker koken

Voortgang van het onderzoek

Lekker doorgewerkt zeg ik maar!

Adios amigos,

Lisan.

Mi Mama!

Lieve familie en vrienden,

-Excuses voor de extreme vertraging-

Zoals sommige van jullie al weten is mijn moeder, verder genaamd mama, afgelopen anderhalve week bij mij op bezoek geweest. Na een aantal nachtelijke telefoontjes (voor beide kanten van de lijn) besloot mama naar Panama te komen voor wat mentale ondersteuning. Hoewel ik mijzelf eerst erg bezwaarlijk voelde kon ik het gevoel van opluchting niet bedwingen. Eindelijk iemand die mij kent, die ik ken en waarmee ik communiceren kan en wil. Dus zal dit bericht niet alleen over mijn bezigheden in Panama gaan, maar ook over die van mijn moeder! Een weekje vakantie, beetje werken en veel genieten en even op adem komen.

Onderweg naar morgen

Sinds ik het goede nieuws had gehoord van mama haar reis moest ik nog 7 dagen zien te overleven. Maar eerst nog een aantal dingen herinplannen. Ik had een interview in Boquete geplant staan, deze moest ik verzetten naar dinsdag. Aangezien ik Modesto had belooft om hem naar de bioscoop te nemen zouden we dat meteen het weekend ervoor doen. Al deze plekken liggen geografisch gezien bij elkaar en op de weg naar Panama City om mama op te pikken. Ideaal en een master-planning vanuit mijn kant. Zondag ochtend vertrokken Modesto en ik redelijk bijtijds naar het vaste land en hopte we in de minibus van Almirante naar David. Een rit van noord naar zuid wat qua afstand nog wel meevalt maar waar de bus er ruim vier uur over doet. Opzich geen probleem want de kronkelweg door de bergen is adembenemend. Het eerste stuk met de kust aan de linkerkant en het tweede deel door de bergen. Prachtig allemachtig! Eenmaal aangekomen in David checkte we in het hotel, Hostel Iris en gingen we naar het ziekenhuis. Die dag ervoor was Modesto tijdens het lionfish vis wedstrijd namelijk gestoken door deze erg pijnlijke en giftige vis. Hij moest dus even een prik in zijn bil halen, grappig! Vervolgens gingen we naar de bioscoop om een film te kiezen en kaartjes te kopen. We besloten naar de vroege film, om 5 uur en naar de late film om 9 uur te gaan. Modesto koos twee films uit en nadat we even wat te drinken gekocht hadden kon film 1 beginnen. Daarna hadden we 1,5 uur pauze en gingen we eten in het enige restaurant dat open was op zondag, een 24-uur hok waar de menu kaart extreem lang was maar alles wat ik wilde bestellen (en op het menu stond) niet gekookt werd die dag. Zwaar frustrerend. Vervolgens gingen we naar de avondfilm, heerlijk die bioscoop maar wel extreem koud. Rond elf uur was ook de tweede en erg enge film afgelopen.

Het duurde even voordat ik in slaap viel want ik had nog wat after-film-bibbers in mijn lijf. Maar ik had ook vermoeidheid in mijn lijf en uiteindelijk viel ik in slaap. Maandag ging Modesto een paspoort regelen. Iets wat in Panama slechts twee en een half uur kost en gingen Modesto en ik shoppen. Iets waar ik een beetje TE goed in ben bij deze spotprijzen voor kleding. In de namiddag stapte Modesto in de bus terug naar Bocas en ik stapte in de bus naar Boquete. Ik was nog niet halver wegen tussen David en Boquete en het begon te hozen. Ik had het steen koud want Boquete, met zijn toch al frisse klimaat (20-25oC)koelde ver af in de regen. Ik rende naar het hostal en nam een douche. Een warme douche. Een WARME douche. Een luxe die ik al bijna vijf maanden (op enkele dagen na) niet gehad had. Wat heerlijk.

’s Avonds ging ik uit op wat te eten en raakte ik aan de praat met een jongeheer. Of beter gezegd, hij raakte met mij aan de praat. Vervolgens ging ik terug naar het hotel en nam ik nog een douche. Waanzinnig genieten en ging ik wat internetten. Vervolgens viel ik een beetje te laat in mijn slaap door mijn opwinding over de komst van mijn moeder-lief de twee dagen later!

Je mag niet slapen

De volgende ochtend had ik een interview voor mijn onderzoek met een eigenaar van een adventure excursie bureau. Het ging erg voorspoedig en het was een aardige man. Vervolgens at ik lunch met mijn vriend van de voorgaande avond en stapte ik op de bus terug naar David.

Hier kwam ik rond vier uur aan en mijn bus naar Panama City zou om middernacht vertrekken. Ik besloot naar een internet café te gaan om de tijd de doden. Twee uur later zat ik aan een pizza die naar bier smaakte, super ranzig en raakte ik aan de praat met een reizende Koreaan. Ja die bestaan. En ja, dat rijmt. De Koreaan had een bus ticket voor de bus om half elf ’s nachts maar na het horen van mijn overweldigende redenering voor een middernacht-ticket besloot hij zijn kaartje om te ruilen. Helaas. Vervolgens besloot hij ook met mij mee te gaan naar de avond film in de bioscoop, om de tijd te doden en in de bus kwam hij naast mij zitten. Ondertussen was ik erg moe en na een half uur naar zijn geleuter geluisterd te hebben maakte ik hem duidelijk dat ik wilde slapen. Echter vertelde hij mij: ‘jij mag niet slapen’. Raar die Koreanen, ik viel in een onrustige slaap. Ik werd regelmatig ontwaakt door de kou van de airconditioning, deze stond of vriezen.

Om zes uur kwamen we aan in Panama City, de Albrook terminal, geweldig! Terug in de stad. Om zes uur was echter nog niets open en stom als ik ben was ik de naam van het hostel waar ik een reservering gemaakt had vergeten. Om 08.00 uur zou het internet café opengaan en tot mijn spijt bleef de Koreaan mij graag gezelschap houden. Om kwart voor acht besloten we te verhuizen van de wachtruimte op de bussen naar de food court, wonder boven wonder was daar een zeer slechte maar werkende WIFI internet verbinding. Ik vond het hotel in kon eindelijk weg bij die gekke Koreaan.

Op het internet stond een route beschrijving met de bus dus ik ging opzoek naar een bus die aangaf: Via España. Deze had ik snel gevonden en vroeg of de bus zou kunnen stoppen bij Universidad Latina. De buschauffeur gaf aan dat dit niet de goede bus was. Hij was echter zeer aardig en liep met mij mee naar de goede bus. Even later vertrok ik, gevoelsmatig helemaal in de verkeerde richting. Maar ja, dan vraag je jezelf af: ‘wat is gevoel in een vreemde stad?’ Behoorlijk veel want opeens werd ik er uitgezet, inderdaad bij Universidad Latina maar ergens in een buitenwijk. Een beetje in de war stapte ik uit. Hier was het dus echt niet! Ik hield een taxi aan en probeerde uit te leggen naar waar ik op zoek was. Wonder boven wonder begreep hij welke plek in de stad ik bedoelde (hij kende de naam van het hostel niet) en bracht hij mij zonder twijfelen bij het goede hotel. Geweldige taxichauffeur zeg ik maar.

Om kwart voor één schrok ik wakker, compleet door de wekker heen geslapen en ik had om één uur met een vriend afgesproken op zijn school om te gaan lunchen. Halsoverkop rende ik het hotel uit en stapte in een taxi die mij naar de universiteit om kapitein te worden bracht. Daar was de pauze al begonnen en liepen er kaal geschoren mannen in mariene pakken, OVERAL! Wat wil een gezonde vrouw nog meer? Maar ja, hoe pik je nou die ene eruit? Al snel had ik josier gevonden en kochten we lunch dat we in de kantine lekker opaten. Ik in mijn paarse jurkje, witte huid en ‘blond’ haar viel extreem op en ik werd van alle kanten aangestaard en overal werd over mij gefluisterd. Zo grappig! Daarna kreeg ik nog een beknopte rondleiding door de school en gingen we nog even naar de parkeerplaats waar vanuit de bekende brug van Panama over het begin van het Panama kanaal goed te zien was.

Terug in het hotel zette ik mijn wekker op drie uur en begon wat te lezen, viel echter snel in slaap en schrok om half vier wakker. Weer door die wekker heen geslapen, en dat allemaal omdat die k*t Koreaan mij niet liet slapen. Snel pakte ik al mijn spullen en ging opzoek naar de bus naar Tucomen Airport om mama op te pikken. Een rit die volgens de receptionist ‘één uur, zeker niet meer’ duurde werd bijna twee uur met als gevolg dat mama al lang geland was en op mij moest wachten. Stomstomstom. Ik vond haar echter snel en we gingen wat drinken. Vervolgens namen we een taxi die ons terug bracht bij het hotel waar wij allebei moe waren en om negen uur, toen de airco zich inschakelde, inslaap vielen.

Mama is hier!!!

Het Panama City gevoel

Mama werd vroeg wakker en zo ook ik. We besloten een bus, mama haar eerste ervaring in de Panama city-bussen, naar de terminal te nemen om hier over te stappen op een bus in de richting van de Miraflores Locks. De Miraflores locks zijn de sluizen aan de zuidzijde van het Panama kanaal. Naast alleen twee gigantische sluizen is er ook een modern en interessant bezoekerscentrum opgericht en kon je er een film kijken. Bij de kaartverkoop werd mij studentenpas door het vrouwtje als vervalst aangezien. Het werd doorgegeven naar een ander vrouwtje die het ook niet helemaal vertrouwde. Uiteindelijk werd er een man bijgehaald die binnen enkele seconden mijn studentenpas als echt beschouwde. We konden naar binnen.

Na een wandeling duur het museum kwamen we aan bij het bovendeck, het uitzichtdek over de sluizen. We zagen in de verte twee gigantische containerschepen aankomen en niet veel later kwamen deze twee giganten aan bij de sluizen van Miraflores. Snel snelde mama en ik naar de laagste verdieping om de geweldige grootte van deze schepen aan te zien, mega groot! De mannetjes op het dek zwaaide nog naar mama en mij, dat maakte mijn dag. Eigenlijk zeer snel zakte de mega schepen naar zeeniveau en konden we alleen nog containers zien. We snelde dus weer naar de bovenste verdieping om het geheel nogmaals te aanschouwen van boven perspectief. Nadat de boten weer uit de sluizen waren bekeken we nog de korte film over het kanaal en liepen we weer terug naar de bushalte.

De bushalte ligt tussen de weg en de enige spoorrails in Panama: Panama Railway. We wachten en wachten en wachten. Geen bus, veel getoeter van geile bouwvakkertjes en dikke vrachtwagenchauffeurs. Vooral de vrachtwagen chauffeurs zagen mama wel zitten (komt vervolg in kopje: Mama en de vrachtwagenchauffeurs). Opeens klonk er een enorm harde toeter en mama en ik waren te verbluft door alle aandacht dat we niet doorhadden dat er een trein aankwam in plaats van een vrachtwagen. Halsoverkop snelde we naar onze camera en maakte mama ondanks de stress een prachtfoto! Kort na de paniek kwam de bus en waren we weer terug in de Albrook Terminal.

Het was kort na het middaguur maar we hadden allebei niet echt honger. We besloten dus op de bus naar Panama Viejo te stappen en daar een hapje te gaan eten. Een toch die in mijn herinnering helemaal niet zo lang was duurde nu bijna twee uur, drama! Honger sloeg toe maar verdween ook snel weer. Eindelijk aangekomen werden we half de bus uit getrapt. Onderweg kreeg mama nog een geweldige opmerking over haar mooi gelakte tenen: “beautifull fingers, beautill fingers”. Tegen de tijd dat we doorhadden waar die man het over haar TEEN nagels had en niet haar vingers, kon mama hem niet eens meer bedanken, helaas.

Panama Viejo zijn de resterende ruïnes van de eerste nederzettingen van de Spanjaarden in Panama. Veel hoopjes stenen dus. Sommige echter nog enigszins in takt of zeer goed gerestaureerd. Erg leuk om oven te zien en heerlijk om even uit de enorme drukte van de binnenstad te zijn. We bezochten verschillende ruines maar het hoofdgedeelte sloot tegen de informatie in al om vijf uur in plaatst van om zes uur. Helaas. Maar twee dames kunnen daar wel verandering in brengen dus al snel stonden we dankzij een mooie zwarte man binnen. Hij wees ons de weg en gaf ons nog een korte uitleg bij alles, super aardig!

Na de bezichtiging vergingen we zowat van de honger. Echter was er in deze buurt geen restaurant geopend dus namen we een bus terug naar Albrooke terminal. Hier renden we zowat naar een restaurant en (shame on us) werd mama haar eerste diner in Panama een Burger King maaltijd. Vervolgens namen we een taxi naar het hotel. Zowel mama als ik schrokken van de prijs: 3 dollar. Ik omdat ik één persoonsprijzen gewend ben en dit erg duur vond. Mama omdat ze dacht dat het een grap was: zo goedkoop.

Terug in het hotel hielden we elkaar wakker tot negen uur: airco tijd.

Contrasterend

Voor mijn doen stonden we extreem vroeg op, ja mama heeft er zin in. We namen een bus naar het Albrooke busstation. Hier kochten we wat broodjes voor ontbijt en gingen we opzoek naar een bagage opslag ruimte voor mama op haar terug weg. Die hadden we redelijk snel gevonden en we kochten nog bus tickets voor de volgende morgen naar Santiago. Daarna stapte we als ervaren openbaar vervoer gebruikers in Panama City (een vreemde stad) in een ‘rode duivel’ naar het 5 mei plein. Hier reden we dus mooi voorbij omdat de bus waarschijnlijk even niet kon stoppen. We moesten dus een klein stukje terug lopen om bij het plein te komen.

Nou is dit plein meer een pleintje maar het heeft een aantal leuke aspecten: er komen veel stadsbussen langs met mooie beschilderingen, het is het begin (of einde) van een winkelstraat en er staan een aantal mooie huizen. Na een foto shoot van bussen en gebouwen gingen we shoppen. Mama had slippers nodig en ik een horloge. Slippers had mama al heel snel gevonden, erg leuke slippers voor maarliefst $1,06. Vervolgens kochten we een ijsje, dat heet: ijs van een ijsblok geschaafd met siroop erover heen. Mama koos aardbei en ik koos limoen. Met ons ijsje gingen we elke juweliers zaak in, klein of groot als ze zijn. Een drama want ik ben met horloges nogal kieskeurig. Mama weet er nu alles van…

Op het gegeven moment werd ik het zat want het perfecte horloge kon ik niet vinden. We liepen de winkelstraat uit tot het einde. Nog wat kleren gepast, niets echt leuks en vervolgens gaan lunchen in een lokaal restaurantje. Mama viel bijna van haar stoel van de prijzen. En van de hoeveelheid. We konden het beide niet op. Toen ik aan een man vroeg of het plein waar we aanzaten het Plaza Indepencia was kreeg ik een vaag antwoord en een bid-maria kaartje. Alsof dat mij de weg wijst!

Uit mijn herinneringen wist ik nog enigszins hoe de straten in elkaar zaten maar de buurt Casco Viejo staat bekend om zijn criminaliteit en ik wilde ons liever niet in de nesten werken. Mama en ik pakte dus een taxi naar Plaza de Francia. Plaza de Francia is het centrale punt in Casco Viejo, het oude stadscentrum. Gedeeltelijk is het stadscentrum al een beetje opgeknapt en overal worden verloederde gebouwen die ooit statige woonhuizen waren op geknapt. Het is een wijk van grote contrasten: prachtig opgeknapte huizen en pleinen en verloederde, half ingestorte of begroeide vergane glorie. Hier begon mama haar souvenirs ziekte voor Merel en haar souvenirs afkeer voor papa en Ties. Begrijpelijk, ik weet hoe ze zich voelde. Ze kocht al snel haar eerste sierraadje voor Merel en een ketting voor haarzelf. Vervolgens liepen we een rondje en lieten we onszelf informeren over een aantal gebouwen door een klein jongetje die kaarten verkocht. Braaf kochten we ook nog twee kaarten. Rond Plaza de Francia zijn een aantal souvenir winkeltjes dus al struinend door de straten van Casco Viejo bezochten we verschillende souvenir winkeltjes en kocht ik een schilderij. Jaja, ik probeer mijn gevoel voor kunst een beetje te ontwikkelen!

De rust die in Casco Viejo heerst is enorm in vergelijking tot de moderne stad. Een verademing voor ons beide en we genoten optimaal van de rust, de bouwstijl, de contrasten en toen we op een gezellig pleintje uitkwamen konden we een verfrissende limonade op een terrasje niet weerstaan. Deze twee limonades kostte meer dan onze overvolle maaltijd inclusief frisdrank voor de lunch. We bezochten nog de Cathedraal van Panama en op het plein ervoor was een enorm schattig jongetje duiven aan het vangen. En zijn latino vader was zo trots, aaaah! Vervolgens kwamen we weer uit op de winkel straat.

Ik wilde toch een horloge kopen dus met mama struinde ik weer alle juwelier winkeltjes af, drama voor haar en voor mij eigenlijk ook. Maar, maar… uiteindelijk vond ik het perfecte horloge! Ik ben er erg blij mee. Toch al enigszins moe namen we een taxi naar ons hotel, na een douche en een korte powernap gingen we op zoek naar een lokaal restaurant. Die vonden we al snel, twee straten verderop. De muziek stond kneiters hard, typisch. Naar elkaar schreeuwend besloten we een grill schaal te nemen met verschillende soorten vlees voor twee personen. Even later kwam de vlees schaal. Deze was echter niet voor twee personen maar voor twee koeien. Mama en ik begonnen gretig aan het heerlijke vlees, planaine (soort banana)en yuka (geen idee smaakt naar aardappel maar ze maken er ook zoete taart van) maar we waren nog niet op de helft of we zaten allebei al vol. Het was optimaal genieten maar weer een te veel van het goede. Terug in het hotel pakte we alle spullen want de volgende ochtend moesten we vroeg op, lees 6 uur, om onze bus naar Santiago te halen. We kletste nog een tijdje en vervolgens, na negen uur – airco tijd uiteraard vielen we in een heerlijke slaap.

Een reis door meerdere werelden

Vroeg in de ochtend ontwaakte we, namen we ene taxi naar het busstation en al snel konden we ook de bus instappen. Een touringcar van gemiddelde grote. Om 08.30 precies (wonderbaarlijk) vertrok de bus en begon onze reis door meerdere werelden. We verlieten de stad, reden over het symbool van Panama: de brug over het de pacifische monding van het Panama kanaal en reden uren lang langs dorpjes, huisjes, heuvels, landbouw en soms zagen we aan de linker kant gigantische flats staan die aanduidde dat daar de pacifische kust was. Opeens hoorden we een knal, de bus stopte en een aantal mensen stapte uit. De buschauffeur en zijn hulpje waren iets aan het doen en na een tijdje besloten ook mama en ik naar buiten te gaan en te kijken wat er aan de hand was: een lekker band. Heerlijk zo iets maar binnen 20 minuten was het band vervangen. Ze waren zeker experts en waren uitstekend voorbereid. In de laadruimte stond zelfs een grote emmer met water erin zodat de heren na het harde werk even hun handen konden wassen, geweldig!

Al snel vervolgend we onze weg en kwamen we aan in een Santiago de Veraguas. Hier dropte we de grote rugzak van mama en stapte we over in een mini busje naar San Fransisco. Zonder een Golden Gate Bridge maar met een enig kerkje en een heilige waterval volgens de reisgids. Het kerkje hadden we zo gevonden, kleiner dan verwacht maar wel schattig. Van de buitenkant niet veel bijzonders maar binnen in stonden verschillende altaren geheel uitgesneden uit hout. Erg bijzonder. Opeens zagen we Grossmutti nog staan: Santa Barbara, uiteraard maakte we nog wat leuke shots van Grossmutti in heilige-stijl. Na de bezichtiging van het kerkje gingen we op zoek naar het heilige water. We namen één van de twee wegen, op zich een leuk weggetje, we zagen twee enorme vlinders maar geen water. We vroegen een man de weg en hij had nog nooit gehoord van een waterval, behalve een waterval in een drop verderop, 20KM. Dat kon hem niet zijn dus we liepen terug naar het kerkje om aan het kerk vrouwtje te vragen. We moesten de andere weg hebben.

We volgde de stijlen weg naar beneden, langs een voetbalveld en trompetterende jongens en daar hoorden we het eindelijk: water geruis. We klommen nog een stuk naar beneden en kwam aan bij de heilige waterval. Er waren een aantal mensen aan het badderen en wij doopte ook onze voeten in het water om zo onze voeten te zegenen voor de steile weg terug. En steil was het, plotseling sloeg ook de hitte toe en toen we boven kwamen moesten mama en ik hoog nodig iets drinken en eten. Bij het centrale plein vonden we een enigszins grote supermarkt en kochten wat te drinken en vroegen over er ergens een restaurant was. Om de hoek dus al snel zaten we aan een heerlijke kip en rijst maaltijd. Dat ging er wel in!

Daarna gingen we op de straathoek zitten en wachten op een busje. Na een tijdje wachten kwam er ééntje. We stapte in bij een groep joelende voetbal jongetjes die de dag van hun leven hadden met ons in de bus. We reden door het heuvelachtige landschap terug naar Santiago. Hier haalde we snel mama haar rugzak op en stapte we in een taxi die ons naar het busstation bracht voor de bussen naar David.

De bus naar David zat helaas al helemaal vol, maar gelukkig waren er mini busjes geregeld. Wij waren helaas de eerste in het busje en moesten wachten totdat het helemaal vol zat. Duurde eventjes maar uiteindelijk vertrokken we naar David. Er zat ook een hele enge man in de bus, hij zag eruit als een moordenaar en toen we halverwege onze paspoorten moesten laten zien was ik er van overtuigt dat ze hem zochten. Maar helaas was dat niet waar. Die controle was overigens wel behoorlijke billenknijpen omdat ik mijn paspoort thuis vergeten was en alleen mijn ID-kaart bij mij had. Niet echt slim want in mijn paspoort staat mijn visa stempel. Gelukkig werden alleen de Panamese gecontroleerd en mochten mama en ik door zonder enig probleem. Eenmaal in David hadden we het eigenlijk behoorlijk gehad met bussen maar we moesten nog een uurtje met de bus naar Boquete. Het begon al donker te worden, maar de aankomende warme douche hield mij wakker en enthousiast.

We checkte in bij het hotel waar ik ook eerder geslapen had en gingen eten in mijn favoriete restaurant. Heerlijke aardappelpuree. Mama ging voor een salade, ondanks dat het ‘zooo koud’ is in Boquete volgens mij. Voor moeder was het heerlijk aangenaam. Na het diner gingen we heerlijk slapen met het geluid van de ruige rivier op de achtergrond. Heerlijk!

Mama en de vrachtwagenchauffeurs

Na weer een warme douche gingen mama en ik de koude starten op van Boquete. We kochten overheelijke kaneel bollen voor ontbijt en wat kaas en ‘stokbrood’ voor de picknick. Al snel bracht een taxi ons naar de entree van de heet water bronnen. We spraken af om een bepaalde tijd om weer terug te keren en we begonnen aan onze wandeling op slippers. Vanaf hier moesten we een klein uurtje lopen, ik had het gebied in herinnering als behoorlijk goed begaanbaar maar op onze slippertjes was het toch behoorlijk glibberen en glijden. We daalde af in een hete zon, staken de brug over en kwamen na een stukje lopen over bruggetjes en door het bos, aan bij de heet waterbronnen. Ik sprong meteen met mijn voeten in het hete water, heerlijk. Voor mama was het zelfs te heet dus we pakte onze spullen en gingen naar de tweede bron. Deze is iets koeler en mama wade zichzelf ook in het hete water op foto safari. Ze wilde de bubbeltjes fotograferen maar uiteindelijk was dat niet gelukt. De hemel trok ondertussen dicht en het begon te druppelen. De reeds glibberige weg werd nu modderig en ij begonnen onze weg terug naar de kruising waar de taxi ons zou oppikken.

Na een behoorlijk stuk slibberen kwam er een giga truck aan. De chauffeur zag het al helemaal zitten met mama en stopte naast ons. Of we een ritje in de truck wilde tot aan de kruising. Nou, mama wist niet hoe snel ze moest instappen en hopte bij de man in bed. Hij reedt ons veilig naar de kruising waar we gedropt werden. Een zwaar afscheid voor mama.

Vervolgens moesten we wachten op de taxi. We hadden met hem om stipt één uur afgesproken maar hij was er om half twee nog niet. Schuilend in het bushokje besloten we dat als de bus komt wij deze zouden nemen. En vijf minuten voordat de bus verwacht werd kwam de taxi chauffeur eindelijk. Bijna vijftig minuten te laat, ongelofelijk.

Terug in het hotel besloot mama te gaan dutten en ik moest een interview afnemen met Feliciano. Feliciano is een gids in Boquete en houdt ontzettend van praten. Hij vond het interview daarom denk ik ook geweldig. Was wel grappig om vanuit zijn (als Boqueteriaan zijnde) perspectief het geheel belicht te krijgen. Echt belachelijke verhalen kreeg ik te horen over zijn gringo concurrenten. Ik stond perplex. Na het interview beokte we een koffie toer.

Boquete staat bekend om zijn koffie, dus het leek ons wel leuk om aan een koffie toer deel te nemen. Onze keuze viel op Café Ruiz. Voor het diner gingen we naar mijn favoriete restaurant in Boquete, puur genot.

Één koppie koffie

Na een heerlijk ontbijt van twee kaneelbroodjes liepen we een klein kwartiertje naar de winkel van Café Ruiz. Daar waar onze koffie tour zou beginnen. We maakte kennis met onze gids, een inheemse indiaan die meteen al begon te grappen: “if you speak more than two languages, you are called multilingual, if you speak two languages you are called bilingual, if you speak only one language you are American!”. Wat een grap.

We verlieten het winkeltje direct en gingen naar de koffieplantage. En dan verwacht je allemaal nette rijtjes koffie bomen, maar in tegendeel, het leek niet eens op een plantage. Het was gewoon een stuk bos. Café Ruiz probeert namelijk met zo min mogelijk giffen de koffie te brouwen. Dus elke niet-koffie boom heeft een functie. De ene om schaduw te geven, de andere om insecten weg te houden van de koffie vruchten en weer andere om de vogels af te schuwen. Er was op een geniale manier gebruik gemaakt van de natuur! We liepen eerst een stukje over e weg en vervolgens gingen we de plantage in. Het leek wel een dichtbegroeid oerwoud. Onze gids vertelde ons van alles over het koffie proces en de verschillende soorten koffie. Toen we ergens weer uit het koffiewoud kwamen zagen we nog wat indianenvrouwen aan het koffie plukken, met baby’s en al. We passeerde baby plantjes en werkende mannen. Het was interessant om te zien hoe alles werkte op de plantages en dat er zo veel verschillende koffie soorten zijn. De beste koffie ter wereld komt uit Boquete! Een aantal jaar geleden was de beste koffie zelfs van Café Ruiz.

Maar na de plantage was het nog niet afgelopen, nee we gingen in één rit door naar de fabriek waar de ‘no es café’ (nescafé), de minder goede koffie bonen worden onderscheiden van de top bonen door drijfkracht, grootte en zwaarte. Vervolgens worden ze gedroogd in twee stadia. Één is de zon en de andere gigantische droogmachines (net zoals de droger thuis maar dan gigantisch groot). We reden nog even langs de huizen die de medewerkers (voornamelijk indianen) krijgen. Als de indianen werken op de plantages krijgen zij en de familie onderdak, ze kunnen eten kopen bij een goedkoper plantage winkeltje en ze mogen al het fruit eten wat op de plantages groeit. Daarnaast krijgen ze zorgverzekering en een iets hoger laag loon dan de indianen normaal verdienen.

Na de fabriek was het nog niet afgelopen want we reden terug naar het winkeltje. Hier mochten we koffie ruiken, lekker. Koffie met chocola smaak en citroen smaak en weet ik veel wat meer zoals te oude koffie die naar leer smaakt, minder. De koffie wordt gesorteerd op grote met de hand, gekkenwerk! En nogmaals verwarmd in machines. Daarna wordt de koffie verpakt en is klaar voor de verkoop in bijvoorbeeld Baarn! Ja, in Baarn zit een boetiekje koffie shop die naar eerste klas wiet ook Café Ruiz koffie verkoopt!

Als klapper op de vuurpijl mochten we drie verschillende koffie sterkten proeven. Een ware hel voor mij, niet te drinken dat spul. Elke keer kregen we een slokje wat volgens de gids te drinken was zonder suiker. Nou, dat geldt mooi niet voor mama en mij. Bij nummer vier, herhaling van sterkte nummer één, was het voor mij echt genoeg geweest, ik ging haast over mijn nek.

Na deze super leuke en interessante rondleiding kregen we ook nog een goodiebag mee! Zo leuk!! En super leuk tasje, eigenlijk het beste van de goodiebag, die gevuld was met een grote zak koffie, koekjes een pakje drinken en een zakje zoutjes. Nou, mama en ik liepen trots te flaneren met onze Cafe Ruiz zak. We bezochten nog wat souvenir winkeltjes zonder iets te kopen en een kleding winkel waar ik tegen beterweten in een rok en een bikini kocht. Mama kocht alvast wat souvenirs.

Het was rond het middag uur dat we terug in het hotel kwamen besloten we naar mijn oude vriend van het vorige bezoek aan Boquete, Almedo. Hij raadde ons aan om met een busje naar het dorpje Bajo Mono (lage aap) te gaan want daar was een waterval. Het leek ons een goed plan dus al snel kochten we wat alternatieve lunche n gingen in het busje zitten. Toen we na een half uur wachten net op het punt stonden om uit te stappen, vertrokken we eindelijk.

Na een prachtige route door koffie plantages en bergen kwamen we aan in Bajo Mono. Hier zagen we de route naar de waterval en we besloten dat met onze slippers daardoor heen lopen niet echt ideaal was. We besloten een stukje Bajo Mono in te lopen. Het is niet echt een dorpje, meer een aantal huizen verspreid op een heuvel. Het landschap was prachtig, en voor de verandering: geen toeristen! Aan het eind van de rit, waar we besloten om te draaien en terug naar de bushalte te lopen kocht ik een Fanta, smaak aardbei, pure zoete kauwgom smaak. De man die het verkocht was echter erg vriendelijk en de kippen die op het stukje grond scharrelde waren erg aangetrokken tot mama haar mooie rode teen nagels. Die nagels van haar zijn zeer in trek, misschien moet ik ook eens nagellak opdoen! Terug bij de kruising waar de bus terug naar Boquete zou gaan hadden we geluk, we kwamen net aan ter gelijke tijd met een busje naar Boquete.

Terug in Boquete gingen we naar het hotel. Na even bijpuffen spraken we af om met Almedo te gaan dineren en mijn favoriete restaurant. Hij kletste aan één stuk door. Gezellig! Na het eten was ik (en mama ook) moe en gingen we moe maar voldaan naar bed.

Van zuid naar noord

Vandaag stond er een reisdag op de planning, maar dat is geen straf want de route van Boquete naar Bocas is een attractie op zich. Mama maakte nog wat foto’s van het dorp, we kochten ons ontbijt: kaneelbroodjes en vervolgens stapte we op de bus naar David. In David stapte we over en kon ‘route-fenomenaal’ beginnen.

Eerst de stad uit, door haciendas (boerderijen) met vee en hupsa de bergen in. Door indianen dorpjes, prachtige wouden en langs een enorm stuwmeer. Nog meer indianen dorpjes, bananen, ananas en andere soorten plantages en dan BAM, daar is de Caribische zee. Deze route moet je met een huur auto doen, want ondanks dat de chauffeur enigszins rekening hield met onze fotomaakziekte is de schoonheid van deze route moeilijk vast te leggen al rijdende. In Almirante stapte we over op de watertaxi en begon het laatste stapje ‘naar huis’.

Eenmaal in Bocas moesten we even wachten op Modesto die mijn huissleutel had en konden Modesto en mama even kort kennis maken. We besloten met z’n drieën te dineren maar eerst nam ik mama mee naar huis. Welkom thuis zeg ik dan maar.

Voor diner gingen we maar saai pizza eten, die overigens overheerlijk was en daarna gingen we naar bed. Wederom moe.

Beter dan het Dolfinarium

Modesto had mij eerder gewaarschuwde dat er een snorkel tour uitging op woensdag, dus mama en ik besloten mee te gaan. Om negen uur vertrokken we, eerst naar de dolfijnen baai. We waren de eerste en zagen al snel een aantal dolfijnen. Modesto draaide rondjes om een groep dolfijnen heen met als gevolg dat opeens de dolfijnen in de golven achter de boot gingen spelen. Salto’s, sprongen, duikelen en weet ik veel wat! Wow, zooo gaaf! We bleven nog even hangen in de dolfijnen baai waar we nog veel dolfijnen zagen zwemmen. Toen er meer boten kwamen verlieten wij de baai en raceten we door de mangroven. Een prachtige rit naar het restaurant waar mama en ik in de hangmatten gingen relaxen, puur genieten!

Vervolgens gingen we voor de eerste keer snorkelen. Mama was een beetje zenuwachtig omdat ze toen ze de eerste keer probeerde te snorkelen, problemen had met het ademen door de snorkel. De Caribische lucht zorgde echter voor een feilloze ademlijn en mama ging er als een speer vandoor. We bekeken het koraal vanaf boven en ik viste nog een aantal scheldingetjes op. Modesto vond nog iets super gaaf wat ik niet weet wat het is maar het is super gaaf. Een soort van schelp met daarop een gestippeld bloempatroon. Waanzinnig de natuur!

Terug in het restaurant gingen mama en ik weer chillen in de hangmat, namen we wat hangmat foto’s en aten we wat chippies. Modesto kwam even met ons kletsen en besloot lobster voor ons te kopen zodat hij deze een keer kon koken voor het avond maal voor ons. Even slikken maar oké, doe het maar.

Onze volgende stop was Red Frog Beach. Mama en ik rende meteen de zee in en duikelde als een gek mee met de hoge golven. Toen ik mama, die een stuk verderop geduikeld was, wilde waarschuwen over haar afgezakte bovenstuk (iets wat hier regelmatig voorkomt), werd ik zelf gepakt door een grote golf en duikelde ik zolang dat ik boven niet meer van onder kon onderscheiden en half mijn arm brak! TE gek voor woorden. We namen even een adempauze en gingen de zee weer in. Duikelen, vallen en opstaan. Heerlijkheid! Aan het einde van de strandtijd daagde Modesto mij uit voor een potje volleybal. Hij beweerde dat hij beter is in volleybal dan ik, direct daarop het ik uiteraard het tegendeel bewezen. Held dat ik ben!

We stapten de boot weer in en voeren naar Hospital Point. Hier gingen we nogmaals snorkelen. Mama was moe maar heeft toch ook nog een tijdje gesnorkeld. Was iets minder dan de eerste locatie maar toch erg leuk. Daarna voeren we snel terug naar de duikshop en gingen mama en ik naar huis. Modesto was te moe om vandaag de lobster te bereiden, tot onze vreuchde.

Dus we besloten naar een echt panamees restaurant te gaan: Kip en rijst.

Souvenir jacht

Omdat er toch gewerkt moet blijven aan de scriptie besloot ik de ochtend vrij te geven aan mama! Ik ging even aan het werk en aan het eind van de ochtend besloten we dat het weer zo dreigend was (regen) dat we onze dagplannen lieten vallen en we maar op souvenirjacht gingen.

Winkeltje in winkeltjes uit, van het ene kraampje naar het andere en uiteindelijk had mama de ultieme souvenirs gevonden voor de familie. Maakt het weer extra moeilijk voor mij. Dit mentaal extreem rustige dagje kreeg nog even een adrenaline shock aan het eind. Modesto gin de kreeft koken. Mama en ik, vooral mama, was vastberaden om nu die lobster ook maar te eten, sinds Modesto al die moeite gedaan heeft. Na een zeer eenvoudige bereiding konden we aanvallen. En o, o, o, wat was dat smullen. Mama en ik likte onze vingers erbij af, heerlijkheid! Zaligheid! Zoals Ties reageerde: “de wonderen zijn de wereld nog niet uit”.

We sloten deze relaxte gezellige dag af met een potje UNO gewonnen door Mama.

Een ander eiland, een andere wereld

Ook vandaag was het weer niet stralend. Zo nu en dan een druppeltje was doorslaggevend: vandaag gaan we naar Bastimentos. Een ander eiland in de Bocas del Toro eilandenarchipel.

De zee was echter erg ruig en toen we in ons bootje zat was het meer alsof we een enorm paard aan het bereiden waren. Heftig. Bastimentos heeft een hele andere sfeer dan Bocas. Veel rustiger, caribischer en minder toeristen. De mensen op Bastimentos zijn ook veel donkerder qua huidskleur. We liepen eerst naar de meest linker kant van het eiland. Hier knalde de golven op de rotsen, we schoten een aantal fotootjes en vervolgende onze weg naar een uitzichtpunt op een heuveltje. Het uitzicht was inderdaad prachtig. De oneindige zee aan de ene kant, hospital point op Isla Solarte en Isla Colon aan de andere kant. We liepen terug naar de hoofdstaar, waar overigens geen auto’s reiden. Het is meer een hoofdwandelpad. Hier liepen we wat door de huizen en we zagen een bord ‘souvenir winkel boven op de heuvel’. Nou, dat leek ons wel wat en we klommen een stukje de heuvel op. Hier stond er weer een bord, we volgde de pijlen en belande ergens in een bos. Eng! Nog meer pijlen en na zeker 20 minuten lopen kwamen we aan, boven op de heuvel. Een hippie vrouw met een hippie baby verwelkomde ons in haat hippie paradijs. Omdat de tocht naar het souvenir winkeltje langer en heftiger was dan verwacht besloten we een linmonade te drinken, heerlijk verfrissen.

Aan de andere kant van de heuvel daalde we af, terug het dorpje in. Ondertussen hadden we honger gekregen en doken we ergens een restaurant in waar we kip en rijst bestelde. De beste kip en rijst uit mijn leven. Puur genot, wat heerlijk! En dat met uitzicht op een Caribische eiland in de Caribische zee. Hmmm!

Het water stond echter heel hoog en af en toe net zo hoog als de pier. Na de lunch gingen we terug naar Isla Colon waar mama haar tas ging pakken, inclusief 350 ingevulde enquête formulieren.

’s Avonds gingen we uit eten met Modesto in Bibi’s. Een heerlijk restaurant boven het water. Het ultieme Cariben gevoel. De heerlijke dag sloten we weer af met een potje UNO.

Een Caribische afsluiter

De laatste dag van mama in Panama was alweer aangebroken. De tijd vliegt! Om er een extra Caribische dagje van te maken besloten we naar Starfish Beach te gaan aan de andere kant van het eiland. We stonden vroeg op want we wilde ook vroeg vertrekken omdat mama rond vijf uur op de water taxi moest naar het vaste land om daar de nachtbus naar Panama City te pakken.

De bus van 9 uur ging echter niet en we moesten een uur wachten. Daar hadden we mooi geen zin in dus we besloten de taxi te pakken naar Bocas del Drago. Zo’n half uur reiden over de heuvel van het eiland Isla Colon. Zo zie je nog eens iets anders dan Bocas Town. De tocht naar starfish beach was interessant. Er was geen pad of niets, langs de kust, om omgevallen palmbomen heen. Onderweg vonden we nog twee super mooie schelpen! Eenmaal bij starfish beach zagen we slechts één zeester. Dit stuk zee is normaalgesproken bezaaid met zeesterren. Geluk hadden we deze keer niet. We genoten even van het relaxen maar kwamen al snel tot de conclusie dat wij niet echt strandmensen zijn. Er was ook een enorme regenwolk in zich dus we besloten terug te lopen.

Het weer was al zo omgeslagen dat de weg terug wat moeilijker verliep dan de heenweg. Golven sloegen overal om ons heen, maar gelukkig dankzij onze handigheid en snelheid kwamen we zonder scheuren weer terug in Bocas del Drago. Ik belde de taxi chauffeur en mama en ik genoten nog een heerlijke limonade in het restaurant. Echter werden we een beetje saai van het zitten en wachten op de taxi en we besloten richting de weg de taxi tegemoet te lopen. Op zee zagen we een enorm schip een beetje in de problemen. Het was best wel eng, maar ja, vanaf de kant (vanuit eigenlijk elke situatie) konden we weinig doen.

Toen de taxi ons eindelijk kwam ophalen stapte we in en racete we terug naar huis. Eenmaal thuis gingen we douche, de laatste spullen van mama inpakken en kwam ik er achter da tik mijn telefoon van panama kwijt was. Godverdegodverdegodver. Was ik dus mooi kwijtgeraakt in de taxi. Ik drieduizend keer bellen maar niemand nam op. Maar ja, ik had geen tijd om de taxi chauffeur te gaan zoeken, want mama moest naar de watertaxi.

Met de fiets reden we snel de bagage heen en weer en toen was het wachten geblazen. Modesto kwam nog even doei zeggen en had nog een cadeautje voor mama, super schattig. Toen de watertaxi eindelijk vertrok nam ik afscheid van mama met een knipoog en een traan. Wat hebben we het heerlijk gehad!

- Later die avond zag ik de taxi chauffeur en kreeg ik godzijdank mijn telefoon terug -

Mama, bedankt voor de heerlijke vakantie.

Byebye,

Lisan.

Caribean Sea

Dames en heren,

Het is al lang tijd geweest voor een nieuw verhaal. Door omstandigheden schoof het echter steesds voor mij uit. Daarom nu eindelijk een nieuw verhaal uit Panama. Panama, een mooie naam voor een mooi land met mooie mensen en mooi weer. En met zoveel mooie dingen komt er uiteraard ook een mooi verhaal:

Duiken

Ja, om de tijd te verdoen heb ik een drietal duiken gemaakt.

Om vijf uur 's avonds werd ik opeens gebeld door een onbekend nummer. Verdwaast neem ik op. Modesto, of ik mee wil op de nachtduik. Dat wilde ik al een hele tijd dus halsoverkop racete ik naar huis waar ik mijzelf in mijn bikini hees en vervolgens om kwart voor zes terug naar de duikschool racete om mijzelf een uitrusting aangemeten te krijgen. Toen het begon te schemeren vertrokken we met de boot naar Hospital Point, de plek waar we zouden gaan duiken. De duik was geweldig. 's Nachts, als je alleen gefocust kan kijken naar de plekken waar je je zaklamp ligt op laat vallen is alles nog mooier. De kleuren nog intenser. Meer kleuren dan de regenboog waren er te vinden. Paars, rood, groen, blauw, bruin... enzovoorts. Ook leven er 's nachts andere dingen op dan over dag. Zo zag ik een krab ter grote van een basketbal, verschillende kleinere krabbetjes in kleuren rood, wit en een vaag kleurtje. Verschillende kreeften in verschillende maten. Heel veel slapende visjes. De giftige Toadfish wat gewoon een bol hoofd is met twee ogen. Eng! En als klapper in de vuurpijl zag ik een baby schildpadje. GEWELDIG!! Mijn avond was geweldig. Toen we weer, na ongeveer 50 minuten onder water weer naar boven kwamen, speelde we wat met het plankton dat s' nachts oplicht en waardoor het water een prachtige deken is van glinsteringen.

Om kwart voor negen was ik thuis. Net op tijd om de laatste aflevering van mijn favoriete serie te bekijken. Topdag!

Een aantal dagen later...

Om half negen 's ochtends werd ik opeens gebeld door weer hetzelfde onbekende nummer. Verdwaast en half slaperig neem ik op. Modesto, of ik mee wil op een duik naar de plek Polo. Dat wilde ik al een hele tijd dus halsoverkop sprong ik mijn bed uit en heef ik mijzelf in mijn bikini. Vervolgens sprong ik op de fiets en racete naar de duikschool waar ik om tien voor negen hongerig mijn uitrusting aangemeten kreeg. Ik ging snel even naar de supermarkt en kocht wat koekjes voor onderweg en toen vertrokken we. En boot vol. Eenmaal op de duikplek kon het duik avontuur weer beginnen. Uitrusting aan, een plons in het water en zinken maar. Speciaal aan deze duik is dat het door grotten gaat. Onder water grotten wel te verstaan. Het zijn dus grotten die onderwater zijn en niet boven water. Het was echt spectaculair. Want in het plafond van steen zaten zo nu en dan gaten waardoor het zonlicht zich naar binnen boorde. Keek je naar boven en naar de zijkant, overal was massief steen. Zo gaaf, zo spectaculair mooi. De bodem was van zand en het was zo prachtig. Ik kan er niet over ophouden te praten. De onderwaterwereld. Zo fascinerend, zo anders en zo puur en prachtig. Onderweg kwamen we verschillende tropische vissen tegen, een rog ter grootte van twee schooltafeltjes aan elkaar en dan rond, giga groot!

De tweede duik deze morgen was bij een gezonken veerpont. Het was wel indrukwekkend. Altijd indrukwekkend zo een mensgemaakt ding op de zeeboden. Een toilet erbij en we zwommen de oprijlaan omhoog. Gaaf! Onderweg zag ik een kwal, zo groot dat ik bijna in paniek raakte. Ook al doen deze grote kwallen niets. Hij had de doorsnee van een basketbal, niet normaal. Vervolgens zwommen we langs een rif om te genieten van de prachtige kleuren van het koraal en ik zat een mooi stuk koraal te bekijken totdat ik opeens doorhad dat het geen koraal was maar een toadfish die mij dom aanstaarde. We zagen nog een zeepaardje en na 41 minuten duiken zat de drukke ochtend erop.

Heerlijk!

Feria del Mar

Het is kermis in Bocas del Toro! Dat betekend één aggezette straat, verschillende oude (enge) kinder attracties, kraampjes waarbij alles te koop is en waar elk kraampje een andere CD uit de spiekers laat knallen en dat betekent ook FEEST.

Vrijdag ging ik rond zevenen met Modesto naar de Kermis. We struinde wat over de straat door de kraampjes wat er van alles te koop was, ook ballengooi spelletjes, schiet spelletjes en weet ik veel wat allemaal. Het ene kraampje na het andere knalde verschillende muziek kneiters hard uit de spiekers. Het was dus een ietwat minder mooie mengeling van verschillende liederen. Typisch!

Het kermis gedeelte was vooral voor kinderen maar ik wilde graag meedoen. Ja ik ben tenslotte ook nog een beetje kind. Ondanks dat ik het gevoel had dat Modesto zich een beetje schaamde om in het spookhuis te gaan stond ik erop on toch een rondje te lopen. Tegen de waarschuwingen van Modesto in ‘dat her erg saai zou zijn', was ik mijzelf = eigenwijs en kochten we kaartjes. Het spookhuis was extreem saai. Donker, drie gordijnen en je moest met bochtjes door de achterkant van een vrachtwagen lopen. Sloeg werkelijk nergens op. Al liepen er wel twee ‘enge' mannen in de smalle gangen om je te laten schrikken. Ik schrok er echter niet van maar kreeg bij de uitgang wel een hand en handkusjes toegeworpen van de engerds. Hilarisch!

Vervolgens wilde Modesto in een reuzenrad wat er erg gammel uitzag. Doordsbenauwd racete we rondjes en toen de bestuurder eindelijk aan de rem-hendel trok was ik zo opgelucht als geen ander! We hadden ook nog een andere attratie gedaan, van die draaiende schotels, misselijkmakend. Vervolgens liepen we wat door de kraampjes en voegde Leandro en Irving zich bij ons. Met de drie knappe mannen om mijn heen voelde ik mij erg veilig. Modesto wilde nog even zijn mannelijkheid tonen met ballen op blikken werpen, grappig.

Vervolgens, toen het laat begon te worden gingen we naar de grote feesttent waar we een Betje gedanst hebben. Ik kwam nog iemand tegen die ik kende van mijn dagje werken, Jairo. Toen ik met hem stond te praten kwam er opeens een meisje op mij afgestromd met het niet boeiende nieuws dat zij zijn vriendin was. Het gesprek was gestaakt en ik voegde mij weer bij mijn mooie mannen. Later op de avond werd er op het podium een dans battle gehouden tussen verschillende dansgroepen. Alle panamezen gingen uit hun dak maar na zoveel dansen werd het voor mij een beetje saai. Toen ook mensen uit het publiek mee mochten doen werd het meer seks-on-stage en had ik het wel gehad. Niet veel later verliet ik de tent en viel ik in een heerlijk diepe slaap.

Een etentje, een joint en een dans

Een vriendin van Modesto kwam naar Bocas del Toro. Samen met Ashley, een goede vriendin van modesto's beste vriend Irving (wow wordt verwarrend), Irving en Modesto ging ik een pizzatje eten in een restaurant. Wat een luxe en wat een genot. Ook goed voor mijn Spaans want het geratel was goed te volgen met iemand die wat minder goed Spaans spreekt. Daarna gingen we een drankje doen in een bar die erg gelieft is door Rasta-neppers. De wietwalm was enorm en de houte blokken waar we op zaten hard. Niet echt mijn ding. Vervolgens gingen we naar een andere dans bar waar we lekker gedanst hebben. Ik wist bij God weer niet wat ik deed maar liet me lekker gaan op het ritme van de bachatas, salsa's en merengues. Wat een gezellige avond!

Leuke weetjes en kleine anekdotes over het leven van Lisan, neem het er dus maar van:

• Dikke oorlel
  Mijn rechter oorlel die flink ontstoken was is dankzij een ontsmettingsmiddel weer enigszins in gekrimpt. Toch ging de zwelling niet helemaal weg. Toen mijn linker oorbel uitviel en ik er een nieuwe in wilde stoppen was het gaatje al dicht gegroeid. Mijn oorbellen tijd zit erop. Helaas maar dit gezeur is te irritant. Wie weet verzamel ik ooit de moed weer en maak ik nieuwe gaatjes. Ik mis mijn oorbellen!
• Fiets
  Modesto heeft een nieuwe fiets dus tijdens mijn aanwezigheid hier in Bocas mag ik zijn oude barrel gebruiken. Erg super chill want de dagelijkse tien minuten naar het internet restaurant waren behoorlijk vermoeiend in deze hitte! Ik mag de fiets gebruiken tegen een betalen van de kosten van een nieuw fietsmandje ($6,90). Zo relax.
• Van 9 tot 9
  Ik was zooo moe op een zekere avond dat ik om negen uur in slaap viel. In mijn nieuwe routine is vastgelegd dat ik om negen uur 's ochtends moet opstaan. Had ik dus even mooi het klokje rond geslapen.

Voortgang van het onderzoek

Ik heb alle gewenste enquêtes binnen: 350. EINDELIJK, nu nog de gegevens verwerken en conclusies trekken. Een interview gehad in Boquete, van de rest nog niets gehoord. Binnenkort moet ik mijn fieldtrip naar de WEKSO ecolodge in Parque Nacional La Amistad (nationaal park de vriendschap) eens gaan doen. Voor de rest ben ik vooral aan het wachten op een reactie van mijn begeleider. Saai en vervelend...

Adios amigos,

Lisan.

Oost west thuis best!

Lieve mensen,

Over het algemeen en zover ik weet heb ik niet echt veel last van claustrofobie. Toch, nu ik al ruim ander halve maand op dit eiland zit begin ik mij behoorlijk opgesloten te voelen. Het ‘vast zitten' op dit eiland is niet echt fijn. En ook al zit ik niet echt vast, het idee alleen met een boot hier weg te kunnen is niet erg fijn. Even de bus pakken zit er niet in, dus mijn dagen hier op het eiland begonnen mij een beetje in mijn nek te hijgen. Het was tijd om van het eiland af te gaan en weer vrij te ademen.

Geld uitgeven

Het is zaterdag middag. Ik heb de hele ochtend nog wat gewerkt aan mijn onderzoek en tijdens het middag uur ging ik snel naar huis om mijn spullen te pakken. Voordat ik alles had ging ik nog even langs de tweedehands boekhandel en kocht ik maarliefst vier boeken. Heb ik ook weer eens iets anders te doen dan drie keer dezelfde film kijken. Om half vier had ik met Modesto, die eerder weg mocht bij zijn werk, afgesproken en namen we de dure (4$) watertaxi naar het vaste land. Ik was vrij! We namen de bus naar Chianginola waar we ons incheckte in het hotel en vervolgens gingen shoppen. Ja, shoppen! Ik ging helemaal los kocht verschillende shirtjes, een rokje en short. Drie paar schoenen en een spatel. Een riem en wat etenswaren die hier op het vasteland zoveel goedkoper zijn dat het zich loont. Modesto kocht een t-shirt, ondergoed en wat bouwmateriaal voor zijn huis. Daarna nam ik een koude, zeer koude douche en hees mijzelf in mijn nieuw aangeschafte kleren. Modesto ging nog even naar zijn moeder en om 11 uur klopte hij aan mijn deur en gingen we naar een discotheek genaamd Costa Verde. Ik was voor de verandering eens de enige witte en het was een interessante avond. Lekker gedanst: salsa, merengue, bachata, waar ik overigens allemaal erg slecht in ben.

Puur Panama

Zondag werd ik om 10 uur wakker, nog enigszins vroeg na zo een korte nacht, ben ik niet meer gewend. Om elf uur had ik afgesproken met Modesto en ging ik samen met hem naar zijn Tante waar zijn hele familie bleek te zijn. Ze vonden het allemaal erg interessant en ik kreeg van iedereen een zoen. Schattig! Zijn kleine broertje was een beetje bang van hem. Één van zijn neefjes zat mij constant aan te staren en zodra ik naar hem keek moest hij lachen. Zijn jongere zusje van tien kwam met mij praten maar ik weet niet of ze mij totaal niet begreep of gewoon verlegen was om terug te praten. Uiteindelijk wilde ze weten of ik ook broers en zussen had. Ze vond de naam Meol (Merel) erg mooi en bleef het de rest van de middag ongeveer herhalen. Tijdens het bezoek kreeg ik de beste stoel om op te zitten. Ik voelde mij een beetje bezwaarlijk, want het omaatje moest op een houten balk zitten. Maar goed, misschien is dat nou eenmaal gastvriendelijk. Ik kreeg een zakje met vruchten in mijn hand gedrukt door de moeder, de vruchten waren super heet maar weet ik veel. Verbrande ik vol mijn handen tot grote lol van de familie. Ik dus die vruchten opeten die smaakte naar aardappel, niet erg lekker maar ik zei maar: 'si, muy rico'. Ik had de vruchten net verwerkt en ik kreeg een ingevroren passievrucht in mijn handen om te laten smelten en dan op te zuigen, deze wel erg lekker. Maar ik was nog niet eens klaar met zuigen en ik kreeg een bord rijst en bonen en een glas Fanta in mijn handen gedrukt. Het hield maar niet op.

Om twee uur moest ik echter stop zeggen tegen de stroom aan etenswaren en moest ik mijn verontschuldigen. Ik moest aan het werk! Ik nam een taxi terug naar het centrum, daar heb ik even wat luttele minuten rondgedwaald en vervolgens vond ik de taxi's naar Guabito, deze zouden langs San San Pond Sak komen, de plaats waar ik heen moest. Met z'n vieren op de achterbank en met z'n tweeën op de bijrijderstoel zaten we lekker te zweten met z'n allen. Opeens stopte de taxi en de taxi chauffeur zei wat. Ik zat in mijn eigen dromen wereldje totdat de taxi chauffeur mij aantikte en zei dat ik hier moest uitstappen. Enigszins verdwaast betaalde ik de chauffeur en stapte ik uit. Ergens waar ik niet wist waar ik was. Aan mijn linkerkant zag ik in de jungle een dorpje liggen, dat moest dan San San Pond Sak zijn. Aan mijn rechterkant zag ik een groot huis. Voor mij lag een brug. Ik hoorde kinderen schreeuwen en spelen in het water dus ik besloot de brug op te gaan. Er waren inderdaad een stuk of 15 jongetjes aan het spelen in het water. Ze sprongen van een rots. Toen ze mij echter in het vizier kregen kwamen ze allemaal de brug op en moes tik foto's van ze gaan maken. Ze sprongen ook van de brug af want dat was toch wel echt cool. Nog even een groepsfoto schieten en het verkeer op de brug zou ons wel uitwijken ja. Er kwam een schoolbus (die lijndiensten rijden hier) langs en de chauffeur stopte want ik moest ook even een foto van hem in de bus maken. Okey... Ik vroeg de jongetjes of ze wisten of iemand een boot had in het dorp. Ze verwezen mij naar het grote huis ‘oficina' wat ik eerder had gezien aan de rechterkant.

Ik liep op het huis af, er was geen hond en opeens kwamen er mannen vanuit alle richtingen. Ik vroeg één van de mannetjes waar precies de ‘oficina' was. Hij wees naar boven maar vertelde mij dat de baas 'die man met het gele shirt' was. Ik had even met Nelson, de baas, gepraat en vroeg of ik een tour door de moerassen van San San Pond Sak kon krijgen. Dat was geen probleem maar hij moest even een kapitein bellen en de boot in orde maken. Ik werd naar de ‘oficina' geleid en daar werd de enige Engelstalig kanaal op de tv aangezet: American Football, bijster interessant. Ik kreeg ook een stuk meloen in mijn handen gedrukt. Ik zat al helemaal vol van het vreet festijn eerder die dag en ik hou totaal niet van meloen, maar ik at het dankbaar op.

Even later kwam Nelson weer boven en vertelde dat hij de kapitein niet kon bereiken en dat hij daarom mij persoonlijk zou meenemen. Hij moest alleen nog even de motor in het bootje zetten en dan was alles klaar. 'Of ik nog een stukje meloen wil?' 'Nee'.

Toen alles gereed was kon de tour beginnen. Gespannen stapte ik het oude bootje in en vaarde wij weg van San San Pond Sak, weg van de stijger. De rivier genaamd San San heeft pik zwart water en daardoor reflecteerde de bomen langs de kant erop alsof het een spiegel was. Zelden in mijn leven heb ik zo iets moois gezien. Op de kant wisselde loofbomen zich af met spookbomen met eng draad, weiland, koeien, spelende inheemse indianen kinderen, verschillende bomen, wow. Zo mooi! Nog nooit heb ik zo veel verschillende kleuren groen gezien. De zon stond een beetje laag waardoor het licht met alle kleuren speelde. Hier en daar sprongen vissen uit de rivier en bij een stuk mangrovebos kon ik een aantal luiaarden zien hangen. Reigers zaten rustig aan de waterkant en giga grote roofvogels vlogen gevaarlijk over ons heen. Een schilderij van de grootse Van Gogh valt hierbij in het niet. Een foto van de grootse T. Kweekel valt hierbij in het niet. Zo iets moois, zo iets puurs kan je niet vastleggen, helaas. De wind waarde fris in mijn haren en was voor de verandering geen zoute zee wind. Nee een frisse, schone wind die mijn huid deed tintelen. Het geratel van de motor kon het geluid van de natuur niet overstemmen. Vogels floten, water kabbelde en wind blies. Mozart had niets mooiers kunnen componeren. The sound of nature.

Ik voelde mij in en in gelukkig, één met de natuur. Een puur gevoel van eenheid. Alles klopte, alles was perfect. Alles viel op zijn pootjes en ik wist: alles zou goed komen. Ik wilde alles in een potje stoppen zodat ik het zo nu en dan kan openen en dat gevoel van innig geluk en complete perfectie kan terug krijgen. Maar als ik dat had kunnen doen had ik het niet meer zoveel kunnen waarderen. Iets wat je altijd hebt wordt gewoonte en is niet bijzonder meer.

Na tijdje varen door de verbluffende natuur kwamen we op een kruispunt waar de San San zich samenvoegt met de Talamanca en een ander onbekend riviertje. De rivier werd zeer breed en langs de oevers waren zo nu en dan krottige huisjes. Uiteindelijk kwamen we daar waar de San San in de zee uitmondt. We voeren echter verder door wat mangroven bossen en zagen meer roofvogels en vissen. Mijn geluksgevoel kon niet op. Op de terugweg stopte we op het strandje, we stapte uit en liepen een klein stukje het stand op. Het strand was bezaaid met zwerfhout en daardoor mooier dan elke wit palmstrand dat ik ooit gezien het. Het was zo puur, zo echt. Precies zoals God het zou bedoeld hebben als hij de aarde gemaakt zou hebben. Er liepen wat vogeltjes, aangespoelde kokosnoten en ik sprak met Nelson over het toerisme in San San Pond Sak. Niet al te veel. Twee á drie toeristen per twee dagen. En voornamelijk in het schildpadden seizoen waren er veel schildpadden spotters en waren er meer toeristen.

Op de terugweg zagen Nelson dat onze boot was los geslagen door de golfjes van de zee en kleedde hij zich snel uit (niet geheel: blote bast en lange broek, geen schoenen) dook het water in en haalde het bootje terug. Hij viste al zijn eigendommen weer op van het strand die overal verspreid lagen en we begonnen aan de terug weg. Ik hoopte dat het voor altijd zou duren maar de zon begon onder te gaan en het was tijd om een eind te maken aan deze reis door pure en adembenemende natuur.

Terug aan het vaste land bezocht ik het bezoekerscentrum wat niets voorstelde en gaf Nelson zijn gegevens aan mij. Vervolgens stond ik aan de rand van de weg te wachten op een taxi of een bus. Ik had onder tussen behoorlijk dorst gekregen en besloot het dorpje in te gaan voor wat drinken. Ik hoorde weer allemaal kinderschreeuwen en besloot een heuveltje op te lopen. Hier zag ik veel te veel kinderen op een voetbal veld allerlei verschillende spellen spelen. Toen ik werd op gemerkt begon iedereen te joelen en was de lol er vanaf. Ik liep verder het dorp in en vond een winkeltje. Ze waren echter uitverkocht qua drinken dus ik liep verder. Op instructies van een klein verlegen meisje en een oude man die vol trots drie woorden Engels sprak vond ik het winkeltje. Ik kocht wat warme ananassap en besloot maar weer langs de kant van de weg te gaan staan voordat het donker zou worden.

Al snel kwam er een taxi die mij terug bracht naar Chianginola. Daar liet ik mij voldaan in mijn hotelkamer inzakken. Wat een prachtige dag! Opeens werd ik opgeschrikt door mijn telefoon: mijn vriend die in Panama City woont en nu in Chianginola was, of we even iets zouden drinken. Geen probleem. Samen met mijn vriend in Chianginola: Aris en die van Panama: Josier ging ik poolen en het was een gezellige afsluiting van een perfecte dag.

Overstekende bananen

Om negen uur stond ik met zeven op springen staande plastic tasjes en mijn rugzakje. Ik besloot een tas te kopen om alle plastic tasjes in kwijt te kunnen, slim. Daarna stapte ik in een lijn-schoolbus naar Las Tablas. Toen ik aan de grens met Costa Rica niet uitstapte werd ik vreemd aangekeken. Aan de andere kant van het gangpad zat een Indiaanse vrouw in klederdracht. Elke keer lachte ze naam mij en ontblote ze haar tanden die er uit zagen als een zaag. Bah! Naast mij zat een jonge vrouw bij wie haar dochter of zusje door het broertje gebracht werd om bij haar op schoot te zitten. Even een kindje over mij heen tillen. Vervolgens kwam er een jong schoolmeisje op de stoel aan de andere kant van het gangpad zitten. Maar in plaats van vooruit te kijken hing ze haar beentjes in het gangpad en bleef mij maar aanstaren. Eng. Toeristen komen hier niet, dat was mij wel duidelijk. De laatste achttien kilometer (1 uur rijden) waren verschrikkelijk. De weg was gigantisch hobbelig en saai. Bananen plantages tokken extreem langzaam voorbij. Als het niet zo heet zou zijn zou lopen waarschijnlijk sneller geweest zijn. Eindelijk waren we er dan: Las Tablas. Ik rende snel de supermarkt in en kocht wat te drinken. Ik vroeg meteen waar de taxi's waren en volgens de winkel Damen zou er binnen enkele minuten eentje komen voor de winkel.

Ik ging zitten op een muurtje en genoot van de grote verbaasde ogen van jonge en oudere kinderen die hun weg naar school maakte. Maar opeens voelde ik mij wat minder gemakkelijk. Er verzamelde zich plotseling heel veel mannen met laarzen op het pleintje voor de winkel die zich niet geneerde om mij aan te kijken en overduidelijk over mij te praten. Pas toen zes tractoren met een aanhangwagen (+/- zes meter lang) kwam en alle mannen instapte en op weg gingen om te werken op de plantages. Opgelucht zwaaide ik ze uit. Maar ik zat daar nog steeds, nu al een half uur. Uiteindelijk waagde een jonge heer het om een praatje met mij aan te knopen. Toen ik hem vertelde dat ik naar Las Delicias wilde schoot hij in de lach. Hij vertelde dat het ruim twee uur rijden was en ver in de bergen lag. In mijn gids stond dat er een eco lodge in het dorp was, de jongeheer wist daar niets vanaf. Ook vertelde hij dat er in het hele dorp maar twee taxi's waren dus dat het afwachten was wanneer er één zou komen. Gelukkig duurde het niet te lang en kon mijn tocht naar Las Delicias beginnen. Spannend want waar zou ik uitkomen...

Na ander half uur hobbelen was ik er dan eindelijk: Las Delicias. Het stelde minder voor dan niets. Twee huizen en een winkel. Het ligt aan een rivier en aan de overkant is Costa Rica. Ik vroeg de taxi chauffeur of er een hotel was en hij wees mij naar een gebouw, mooi dacht ik! Op dat moment begon het te gieten. Ik ging snel naar het hotel wat geen hotel was, helaas. Dus om even te schuilen en na te denken over ‘wat nu' ging ik naar de winkel waar wel meer mannen stonden te schuilen. Ze luisterde naar mijn verhaal en raadde mij aan om een bootje te pakken naar Costa Rica en daar te overnachten of een bus naar de officiële grens te nemen. Het probleem was, er was hier geen douane. Ik kon dus geen exit- en entry stempel halen met als gevolg dat ik illegaal in Costa Rica zou rondlopen. Volgens de mannen zou er zeker binnen een half uur een taxi komen die mij naar Las Tablas zou kunnen brengen.

Ik overwoog mijn opties. Illegaal in Costa Rica rondlopen zou eventueel extreme problemen kunnen opleveren. En ik ben een vrouw alleen in een afgelegen gebied. Wachten op de taxi zal zeker een half uur duren waarschijnlijk veel meer aangezien ik niet geloofde wat de man zij en een half uur hier altijd op z'n mindst een uur is. Ik wilde ook liever niet hier in Panama in dit afgelegen gebied rondlopen zonder onderkomen als de zon zou ondergaan. Ik besloot tot vijf uur (twee uur) te wachten en dan de tocht naar Costa Rica te maken. Daar, in het dorpje Bribri, zou er zeker een hotel zijn.

De eerste 45 minuten kropen voorbij. Er kwam een klein vrachtwagentje die bouwspullen naar een bouwval achter de winkel bracht. Uiteindelijk regelde de winkeleigenaar dat ik met hen mee zou kunnen rijden tot aan Las Tablas. Opgelucht, ik kon hier weg uit dit afgelegen, lelijke gebied. Met z'n vieren zaten we op de voorbank, ik ingeklemd tussen drie mannen. Gezellig. Na drie derde van de verschrikkelijk hobbelige en oncomfortabele weg afgelegd te hebben begon één van de mannen opeens een partij te vloeken. Ik schrok me een hoedje. Wat bleek, ze hadden een ladder laten liggen en we moesten weer terug over de hobbelige weg. Verschrikkelijk! Weer terug, de ladder ophalen en opnieuw beginnen aan de anderhalf uur hobbelige en oncomfortabele weg. Het eerste stuk was door dorpjes en bossen en heuvels. Het laatste gedeelte was weer door de bananen plantages. Zowel aan de linkerkant als aan de rechterkant waren er bananen plantages. Zodra de bananen van de bomen gehaald worden, worden de trossen achter elkaar aan haken gehangen die vervolgens door een motortje voor uitgetrokken worden naar de controleer ruimte. De controleer ruimtes waren in dit geval aan de rechterkant van de weg met als gevolg dat de linkerkant-bananen over de weg moesten worden getrokken. Ons pech, waren we bijna in Las Tablas was er een slagboom dicht en kwam er een hele rij trossen langs. WE moesten wachten voor overstekende bananen. Heerlijk!

De man in de auto die erg goed Engels sprak vroeg waar ik heen moest. Ik vertelde hem dat ik de bus naar Chianginola zou pakken vanuit Las Tablas. Hij bood mij aan om mee te rijden tot aan Chianginola. Ondanks de oncomfortabelheid van de zitting kon ik dat aanbod niet afslaan. Ik zou zeker een uur eerder in Chianginola aankomen. Ondanks de onverwachte voorspoedigheid van mijn reis kwam ik toch redelijk laat aan in Chianginola. Ik had super honger want ik had de hele dag nog niet de kans gehad om te eten. Ik was moe, zowel lichamelijk van alle hobbels als mentaal. Ik overwoog mijn kansen om de bus naar Almirante te nemen en nog een water taxi in de avond te halen maar ik besloot dat het beter en verstandiger was om een hotel te pakken en te eten. En zo gedacht zo gedaan. Ik checkte snel in en rende nog sneller het hotel weer uit. ETEN. Ik schrokte een bord kip en rijst naar binnen en vervolgens ging ik naar een internet café. Na een uurtje internetten ging ik terug naar het hotel en las ik mijn eerste boek wat zich in Italië afspeelt. Pijnlijk want elke keer als er heerlijke maaltijden beschreven werden kwam er water in mijn mond. Ow, ik zou een moord doen voor een heerlijke lasagne, risotto of een warme vers gebakken ciabatta.

Een persoonlijke tegenvallende dag, een goede dag voor het onderzoek want ik kan dingen uitsluiten.

Oost west thuis best

De volgende ochtend werd ik rond half elf wakker. Ik overwoog: zal ik direct doorgaan naar Boquete en daar intervies gaan afnemen of zal ik naar huis gaan? Ondanks dat ik eerst niet kon wachten om van het eiland af te komen miste ik opeens mijn schattige huisje heel erg. Ik besloot naar huis te gaan.

In de bus van Chianginola naar Alimrante zat ik naast een vriendelijke man die zijn twee jarig dochtertje op schoot had. Hij bleef maar zacht en super snel Spaans tegen mij praten. Ook toen ik zei dat ik niet goed Spaans sprak bleef mij maar ratelen. Ik besloot het dus maar te houden op knikken, lachen en si-no antwoorden. Uiteindelijk besloot de man dat mijn Spaans uitstekend was, ik had geen woord van zijn gebrabbel begrepen.

Eenmaal thuis las ik mijn boek uit wat uitermate spannend was en begon ik met een schema voor de komende dagen. Ik was blij om thuis te zijn.

Leuke weetjes en kleine anekdotes over het leven van Lisan, neem het er dus maar van:

• Dikke oorlel
  Mijn linker oorlel is flink ontstoken. Het is ongeveer twee keer zo dik als het normaal zou moeten zijn en het bloed en zo nu en dan komt er ook pus uit. Ja ik weet het, super ranzig en pijnlijk. Opeens viel mijn oorbel eruit en moest ik er een nieuwe in doen. Kots misselijk was ik na de missie. Ik moest echter nog de andere oorbel ook vervangen, nou daarna hing ik boven de pot. Mijn oor helaas is nog steeds dik en bloederig.
• Naaien
  Samen met Modesto heb ik gister de hele avond zitten naaien. Ja, ik weet het, dit klink nogal slecht maar de gordijnen moest genaaid worden. Niet dat het nu beter klinkt maar ik weet het niet anders te beschrijven. Na ruim twee uur naaien hadden we anderhalf gordijn af. De laatste helft had ik de volgende ochtend nog afgenaaid. Prachtigprachtig! Als het lukt zal ik een foto uploaden!
• Wake up call
  Ik kon niet in slaap vallen dus ik besloot mijn wekker uit te zetten en uit te slapen. Echter schok ik om tien uur wakker, mijn deur ging open. De zoon van de huis baas kwam opeens binnen en ik lag lekker te slapen. Ik was zo verward en geschokt dat ik helemaal niets van zijn Spaanse gebrabbel snapte. Hij was ook geschrokken en snelde mijnkamer uit. Even later stond de huisbaas aan mijn deur. Na vele excuses legde ze uit dat ze wilde komen schoonmaken en dacht dat ik al weg was. Ik gaf aan dat ik zonder problemen zelf kan schoonmaken. Bizar!

Voortgang van het onderzoek

Zoals jullie eerder gelezen hebben heb ik twee van de drie eventuele locaties bezocht om te kijken wat de mogelijkheden voor adventure excursies zijn. In San San Pond Sak kan er uitstekend kano activiteiten worden uitgezet. In Valle de Talamanca, Las Delicias, zijn er ongetwijfeld mogelijkheden. De weg om er te komen is echter zo bar slecht en lang dat ik dat niemand wil aandoen. Ook het feit dat er geen degelijke grensovergang is, is een groot nadeel omdat de toeristen gedwongen zijn dezelfde weg terug te nemen in plaats van door te reizen naar Costa Rica.

De enquêtes, vermoeiend ik weet het zijn gestagneerd maar staan boven aan de planning. De interviews die ik wil afnemen zijn gereed en ook het contacteren van die organisaties staat boven aan de planning. Mijn derde bezoek aan de locatie nationaal park La Amistad (Wekso) staat nog niet in de planning, ik denk eind deze maand zodat ik meteen mijn bordercross naar Costa Rica kan maken.

Nu ben ik moe en ga ik slapen. Misschien nog even mijn tweede boek lezen over een witte man die zich in de jaren '70 door medicijnen en UV-bestraling tot een neger heeft laten omtoveren om zo te voelen hoe het is om als een neger in New Orleans te wonen. Een toen extreem racistische stad (misschien nog steeds wel). Bizar, interssant en schokkend verhaal. Dus tijd om te lezen.

Liefs,

Lisan.

Muggenbeet.

Hola lieve familie, lieve vrienden, trouwe fans!

Soms kom je in het leven wat problemen tegen. Elk probleem, groot of klein kent gelukkig een oplossing, daarom is het een probleem. Soms is de oplossing ver te zoeken, soms vliegt de oplossing rond voor je neus en zie je hem niet, soms is de oplossing vanzelfsprekend en soms kan je een probleem alleen oplossen met de hulp van een ander. Problemen moet je niet opzoeken, maar als je er één tegenkomt moet je het ook niet ontlopen. Want als je een probleem ontloopt weet deze je altijd in te halen.

72 muggenbulten

Samen met Jessica, Ivan en Modesto ging ik een potje pool spelen. Erg leuk, ik was bizar slecht in het begin maar na een tijdje was ik weer op dreef en speelde de sterretjes van de hemel. We speelde verschillende varianten, soms erg ingewikkelde. Maar het maakte mij niet uit want als je mij een poolstok geeft ga ik helemaal los. Het was een gezellige avond. Ivan kwam nog even bij mij thuis wat drinken en kletsen, in het Spaans, en wilde ik voldaan naar bed. Helaas was ik die avond in de pool gestoken door een mug. Ik had welgeteld 50 muggenbulten op mijn linker been en 22 op mijn rechter been. Niet normaal, niet normaal! Het begon te jeuken alsof ik daadwerkelijk 72 muggenbulten had dus ik pakte het wondermiddel After Bite. Helaas werkt dat wonder middel alleen optimaal als het direct na de bijt erop doet, helaas. Mijn nachtrust was verpest door geïrriteerde huid en jeukende muggenbulten. Mijn benen zijn niet om aan te zien, wat een slachtveld.

De telefoon

Om 1400 uur mijn tijd kreeg ik een sms van Vodafone dat ik als ik niet voor twaalf uur de volgende dag contact met hen opnam, zij mijn telefoon zouden blokkeren. Ik belde meteen, het kantoor was al gesloten.

Het eerste wat ik deed de volgende dag was Vodafone bellen, de achterlijke gladiolen hadden mijntelefoon al geblokkeerd. Ik moest een voorschot betalen op een rekening, zodra ik dat gedaan had zouden ze mijn telefoon weer deblokkeren, no problemo! Ik verzocht de dame ook vriendelijk om mij de volgende keer wat meer tijd te geven tussen bellen en blokkeren omdat ik in een andere tijdzone zit. Als reactie kreeg ik ‘tsjongejongejonge'. Wat een service!

Ik dus lekker naar mijn internet bankieren en wil het verschuldigde bedrag naar Vodafone overmaken. Op het laatste moment kwam ik er achter dat ik dat natuurlijk niet kan omdat ik mijn tan codes op mijn geblokkeerde telefoon zou ontvangen. Ik bel met skype naar de ING om te vragen of er andere mogelijkheden zijn. Die waren er inderdaad, ik moest persoonlijk naar het kantoor komen. Niet dus. Ik bel weer Vodafone, na veel te lang in de wacht gehangen te hebben werd ik eindelijk geholpen. Het vrouwtje zou even nakijken wat de mogelijkheden was en zette mij op de wacht. Zonder nog iets tegen mij te zeggen hing ze op. Godver! Ondertussen was mijn skype saldo behoorlijk gezakt door zo lang in de wacht te hangen. Ik probeerde nog eens te bellen, zonder succes. De volgende dag besteedde ik mijn laatste skype-geld aan het in de wacht hangen bij Vodafone. Klote bedrijf.

Ondertussen liepen de problemen op. Ik moest mijn huur betalen, ik moet eten betalen, ik moet extra kopieën maken van de enquête. Dankzij de studiefinanciering kreeg ik weer wat ademruimte en bleef ik zoeken naar een oplossing. Bellen met mijn panama telefoon of met de telefooncellen hier zou giga veel kosten. Even met Ties geskyped die het uiteraard een hilarische situatie vond.

Mijn laatste oplossing en reddende boei waren mijn ouders. Slecht dat ik het niet alleen kon oplossen maar uiteindelijk moest ik wel. Papa had het verschuldigde bedrag snel overgemaakt. Mijn telefoon is echter nog steeds geblokkeerd. Ik herhaal: Klote bedrijf.

Bejaarde lovers, dronken Amerikaanse danseressen, drie Mount Everest'en en een geweldige dag

Doordat mijn naam de ronde doet in Bocas del Toro en ik aan de praat raakte met een eigenaresse van een lux hotel had ik zaterdag 31 september een baantje als bar medewerker in de haven van Bocas. De jacht haven bestond tien jaar en daarom was er een feestje georganiseerd door twee über homo's. Verschrikkelijk verwijft en extreem niet-grappig.

Om twaalf uur in de middag moest ik naar de haven komen. Daar ontmoette ik mijn collega Peter, een panama-jongen die mij kort alles uitlegde en toen moest ik aan de slag. Het volk, voornamelijk bestaande uit 50+ Amerikanen, vond mij geweldig. Een Europeaanse, ja erg bijzonder. De tijd vorderde en het werd behoorlijk druk. Ik, charmant als altijd, had al snel de bejaarde en dronken mannetjes aan mijn kant. Erg goed want mede daardoor bleven de dollars in de tipbox vloeien. Één man (ZEKER 80+) vroeg of ik even met hem alleen wilde zijn. Ik zei nee. Vervolgens bood hij mij aan om 20$ in mijn BH te stoppen. Ik zei nee. Hij voegde eraan toe dat het niet in de bar hoefde maar achter het huisje. Alsof dat mijn mening zou veranderen. De rest van de avond bleef mij maar proberen mij over te halen. Bah!

Er werd gezopen, en niet zo een beetje ook. Alle 50+ers en enkele jongeren gingen helemaal naar de filistijnen. De vijftigers gingen helemaal los op de dansvloer. Zeer vermakelijk, wilde bezopen dansbewegingen en geen schaamte. Salsa, bachata en merengue zitten nou eenmaal niet in ons bloed, maar met zo veel alcohol is schaamte weg uit het menselijk brein. Ik had het moeten filmen. Er was geen houden aan, wat een hilariteit! Wat een trieste boel ook.

Ondertussen had ik het echter extreem gezellig met Peter en twee dames die ons kwamen ondersteunen in de drukte. En ik vond het zo heerlijk om weer aan het werk te zijn. Heerlijk! Lekker bezig, de drukte, stress. En natuurlijk het constante ‘geflirt' met iedereen. Om één uur 's nachts was het feest afgelopen en kreeg ik 40 dollar (veel volgens Peter) plus 30 dollar uit de tipbox. Mooi meegenomen na zo een heerlijke dag. Ik ga nu opzoek naar een baantje voor één a twee dagen in de week. Want ik mis het.

Na het werk ging ik met Peter en een ander vrouwelijke collega met ene moeilijke naam naar de bar om even een drankje te doen. Het was erg gezellig. Gedanst op een normale manier, want zo nuchter als wij waren konden we ons nog beheersen. Na een uurtje wilde ik naar huis en wilde weer op de boot stappen. Er waren echter hele hoge golven en op het moment dat ik aan het wachten was totdat de boot weer op een golf (en dus op mijn hoogte was) liep er iemand vol tegen mij op. Het gevolg: ik viel in het water. Schrok mij natuurlijk kapot maar werd snel uit het water gevist (letterlijk) door Peter en een beveiliger.

Nog niet bijgekomen van de schrik ging snel naar huis, ik was zo koud. Nam een douche en nam de schade aan mijn lichaam op. Pas toen besefte ik dat het ook mooi anders had kunnen aflopen. Tussen en pier en een boot invallen is niet echt een ideale situatie en ik mag God bedanken dat ik mijn hoofd nergens tegenaan geklapt heb. Met drie bulten van de hoogte als Mount Everest‘en op mijn linker scheen- en bovenbeen, een schaafwond op mijn rechter been en een zeer vervelende schaafwond in de binnenkant van mijn linker bovenarm bij mijn oksel, ik mag van geluk spreken.

Nu, een aantal dagen later zijn de bulten bijna weg en getransformeerd in groengele plekken (ter grote van een tennisbal op mijn scheenbeen en ter grote van een middelgrote banaan op mijn bovenbeen). De schaafwond op mijn been en voet is bijna weg en die op mijn arm is zeer pijnlijk. Op mijn arm is gewoon een heel stuk van mijn huid weggetrokken en door de locatie (op en net onder mijn oksel) beweeg ik het vaak wat tot irritatie leidt. Van Modesto heb ik een zalfje, wat naar bitterkoekjes ruikt, gekregen. Eerst durfde ik dat niet te gebruiken maar ik uiteindelijk toch erop gesmeerd heb. Het maakte de wond flexibeler, dus beter!

Toen ik water in viel zat mijn telefoon in mijn zak, die was dus mooi kapot. Helaas moest ik al mijn fooi van de heerlijke dag werken investeren in een nieuwe telefoon. Balen!

Ondanks de letterlijke domper aan het einde van de dag, de gevaarlijke en enge situatie, heb ik zo een heerlijke dag gehad! Waren er maar meer feestjes.

Leuke weetjes en korte anekdotes over het leven van Lisan, neem het er dus maar van:

• Een baby

Aah, zo schattig! Er zat een baby gekko in mijn slaapkamer. Zo klein en schattig! En hij had ook alle teentjes en hij liep echt zo lief over de muur. Totdat ik wilde slapen en ik bang was dan hij met zijn kleine schattige voetjes over mijn hoofdje zou lopen...

• Tonijn

Op een avond had ik een overheerlijke tonijnsalade voor mijzelf klaargemaakt. Het was zo lekker dat ik twee dagen later weer dezelfde salade wilde maken. Ik had echter een ander merk tonijn gekocht die niet te eten was. Wat een domper. Toch netjes mijn bordje leeg gegeten.

• Wasserette

Ik was mijn kleding altijd op de hand (ja ja, wat een verrassing he!), maar ondanks dat ik echt goed mijn best doe op de was wordt het toch nooit zo schoon als in een machine. Daarom heb ik vandaag gezondigd en mijn was naar de wasserette gebracht. Ow, wat ruikt het nu lekker en wat is het mooi schoon!

• Culturele avond

Samen met Scott (een Amerikaan die een dive master cursus doet in Bocas) ging ik vlees op een stokje als diner kopen. We aten het op in het park waar kinderen verschillende Panamese dansen aan het oefenen waren voor Feria del Mar (Zeefeest). Vervolgens zagen we ook nog de vliegtuigman (een man die vaak 's avonds rondloopt met een zelfgebouwd vliegtuig van ongeveer 1.5 meter lang aan een touw). Het vliegtuig kan ook vliegen maar de vliegtuig man heeft niet altijd zin om te rennen en het vliegtuig te laten vliegen. Deze avond wel, wat een geluk. Wat een nonsens en daardoor zo mooi.

Voortgang van het onderzoek

Ik ben even gestagneerd met de enquêtes. Hoe slecht het ook is, en hoe dicht ik ook bij het eind ben, ik kan het niet meer opbrengen. Even mijn hoofd leeg met die hersendodende enquêtes (huidige stand: 272), anders heb ik zo meteen geen verstand meer voor dingen waar ik wel degelijk verstand voor nodig heb. Ik ben overigens erg benieuwd naar de resultaten, spannend! Dan kan ik tenminste conclusies gaan trekken en komt er een eind aan. Ja, het eind is nog ver maar voor mij al in zicht.

Van papa (mijn eerste en beste lezer) heb ik mijn nagekeken theoretisch kader weer terug gekregen. Deze heb ik verbeterd. Hier moet ik nog een klein ding toevoegen en dan mag deze weer naar mijn begeleider. Een beetje saai ook. Binnenkort heb ik een skypedate met mijn TIO-begeleider. Spannend!

Tot de volgende keer maar weer! En groeten thuis.

Lisan.

Het gaat zoals het is.

Lieve familie en vrienden,

Tot mijn grote schrik kwam ik er tijdens een skype gesprek met moeders achter dat ik ondertussen al ruim vier weken in Latijns Amerika ben. Soms vraag ik mij af hoe het komt dat soms de weken te snel gaan en andere weken is niet doorheen te komen. De tijd vliegt, alweer één maand ben ik in Panama. Vaak hoor ik de vraag of ik mij al een beetje op mijn plaats voel hier in Bocas del Toro. Nu is Bocas del Toro een saai en klein eiland en nee, ik voel mij hier dus niet op mijn plaats. Een eiland is niet echt iets voor mij. Het idee ‘vast te zitten' en zeker als de watertaxi niet gaat omdat ze belasting ontdoken hebben zoals de laatste week, voel ik mij meer gevangen dan vrij in het tropische en wonderschone Bocas del Toro. Desalniettemin heb ik het goed. Want dat staat los van het ‘op je plek' voelen. Mijn huisje is zo schattig, ik heb een aantal leuke mensen ontmoet, de zon doet mij goed. Nee niet goed, de zon doet mij geweldig (al is dat niet correct Nederlands) en ik ben in Panama. Panama! Wat wil ik nog meer?

Dat heb ik nodig!

Het is 08.30 in de morgen. Mijn telefoon gaat, wat een pokke herrie in de vroege ochtend. Ietwat geïrriteerd neem ik op: Modesto. Vol enthousiasme vertelt hij dat er vandaag een dag snorkel tour uitgaat, of ik ook mee wil (gratis). Ondanks dat ik nog behoorlijk wat enquêtes moet afnemen besluit ik na drie weken zo goed als non stop werken dit aanbod niet af te slaan. Snel neem ik een oppeppende douche, pak ik mijn spullen, hijs ik mijzelf in mijn bikini en begin ik aan mijn wandeling naar de dive shop.

Om 09.00 uur vetrok de boot. Tien toeristen in totaal die ik de dag ervoor had ontmoet om een enquête af te nemen. Drie toeristen uit Groot Britannie, twee uit de VS en vijf wilde jongens uit Australië. Één van de vijf Australiërs had die dag ervoor een enquête ingevuld en bij de vraag ‘would you reccoment Bocas to your friends?' had hij als antwoord gegeven: ‘yes, there are many sexy ladies. I;ve been here for three days now and had the pleasure of banging five lovely ladies'. Hij moet zich erg geschaamd hebben want hij wist donders goed dat ik het gelezen had. Slecht!

Onze eerste stop was in Dolphin Bay, hier gingen we dolfijnen spotten. Geen favoriete bezigheid van mij want het is heet en saai. En ondertussen kunnen dolfijnen ruggen mij niet meer gek maken. Na ruim een half uur dobberen en een aantal dolfijnen gezien te hebben vervolgende we de tour naar het restaurant waar iedereen eten kon bestellen (ik niet, te duur) en vervolgens naar onze eerste snorkel plek. Deze plek was werkelijk prachtig. Heel veel verschillende koralen en ook zeer veel tropische vissen, zeesterren in verschillende kleuren (paars, rood en oranje), spinachtige dingetjes.

Terug in het restaurant at ik samen met Modesto zijn bordje gratis eten en belde ik met Merel die Argeles sur Mer onveilig aan het maken was met haar vriendinnen. Erg leuk om even maar haar gekletst te hebben, ik moet natuurlijk wel in de gaten houden dat mijn kleine (grote) zusje het goed heeft. Naar aanleiding van het telefoongesprek concludeerde ik dat ze het erg naar haar zin had in de plaats waar ook ik twee jaar geleden voor het eerst was zonder Papa en Mama.

We vervolgde de tour door de prachtige mangroven en langs de eilanden. We stopte bij het meest (qua natuur) mooie eiland van de Archipel: Isla Bastimentos. Hier is het Red Frog Beach een strand waar je rode über kleine kikkertjes kan spotten. Omdat het een privé stuk land is moet je drie dollar entree betalen maar Modesto maakte de kassier wijs dat ik de gids was, gratis voor mij. Heerlijk! Het strand was werkelijk alles wat ik nodig had. Ik voelde hier pas hoe gestrest ik eigenlijk was van al dat werk. Ik kon mij volledig ontspannen, wauw wat was dat heerlijk. Ook heerlijk gezwommen en gespeeld in de golven van de Caribische zee. Ik zeg het nog één keer: wat heerlijk!

Na ander half uur chillen op het strand vertrokken we naar het laatste snorkel punt waar ik weer heerlijk kon genieten van de geweldige onderwaterwereld. Minder vissen hier maar het koraal weer weerzinwekkend!

Terug in de duikshop ‘betaalde' ik met het helpen van het schoonmaken van de snorkels en vinnen en het uitruimen van de boot. Ik bedankte Jon (de eigenaar) hartelijk en ging moe maar voldaan naar huis. De volgende keer laat ik het niet zover komen voordat ik een relax dagje neem. Zeven dagen in de week werken is misschien wel efficiënt voor de voortgang van mijn onderzoek maar ik moet ook even aan mijzelf denken.

Hello, my name is Lisan. I'm a emergency responder. May I help you?

Ja, zoals in de titel beschreven moet ik mij voortaan voorstellen aan bewusteloze of gewonde personen die hulp nodig hebben. Na het bekijken van een oer saaie video en het lezen van een EHBO boek (waaruit ik veel herkende van de EHBO cursus uit groep 8), mag ik mij na dag vol praktijk oefeningen een ERF-primary Care (CPR) & Sec Care (1st aid) kenner noemen.

En nu zal je waarschijnlijk jezelf afvragen wat ik nou met een EHBO cursus moet. Logisch, ik ben geen fan van bloed, dode mensen, zieke mensen, gewonde mensen en pijn. Echter om een Resque Diver te worden, de voor mij volgende stap in de weg naar een Dive Master (duik gids), moet je EFR gecertificeerd zijn. Daarnaast vond ik het eigenlijk best interessant en zeker een mooi verrijking aan mijn kennis en kunnen. Het gevoel dat ik iets zou weten wat ik zou moeten doen mocht zich een situatie voor doen geeft mij een goed gevoel, een zeker gevoel.

Het eerste deel van de cursus, het EFR gedeelte bestond uit hardmassage, mond op mond beademing en het gebruik van een AED (hard schok) machine. Ondanks de serieusheid van het onderwerp was het erg leuk om te doen. De pop een hartmassage geven voelde best lekker, al hoop ik het uiteraard nooit te moeten doen op een persoon. Ook gingen we over de handelingen die je moet doen bij serieuze bloedingen, shock en bij eventuele klappen op de zeer kwetsbare ruggengraat en nek.

Na de lunch gingen we aan het tweede deel van de cursus, Secondary Care. Dit bestond uit het aanleggen van verschillende verbanden, het spalken van botbreuken en het checken van een gewond persoon. Dit was ook best leuk echter ook een beetje saai omdat ik verbanden aanleggen niet hoef te leren. Over de jaren heb ik genoeg verbanden bij mijzelf aangelegd om te weten hoe dat moet. En het spreek ook een beetje voor zichzelf. Het checken van een gewon persoon was wel nieuw, lekker voelen!

Na het afgaan van alle handelingen speelde we een aantal scenario's na, dat was het leukste. Nu moest je echt alles doen. Het checken van de omgeving, alarmdienst bellen, jezelf voorstellen, controleren of het slachtoffer ademt, beademen en hardmassage geven, zijn hoofd stabiliseren, zijn lichaam controleren en het bloeden stoppen. Alles gesimuleerd natuurlijk maar het was erg leuk om te doen. Ik weet zeker dat als ik morgen tegen een auto ongeluk aanloop dat ik mijzelf een stuk zekerder voel over mijn handelen. Mooimooi.

Ten slotte gingen we nog even over het behandelen van kinderen. En dat vooral met betrekking tot de hardmassage die je bij kinderen maar met één hand moet doen en bij baby's met twee vingers. Nou, dat wil ik al helemaal nooit hoeven doen.

De cursus zat erop en ik voegde mijzelf bij Modesto en Leandro om een beetje te chillen. Na een half uurtje kwam Jon (de eigenaar) naar mij toe met mijn tijdelijke PAD PIC Positive Identification Card en stond het zwart op wit.

Het was een lange en vermoeiende dag. Toen ik om kwart voor zes thuis kwam kookte ik chäs hörnli (lekker snel en makkelijk), ik at mijn bordje leeg en viel voor zevenen in slaap. Om tien uur ging mijn wekker om mijn favoriete tv show te kijken (hierover later meer).

Leuke weetjes en kleine anekdotes over het leven van Lisan, neem het er dus maar van:

• De douche

Ik ben weer twee keer te pakken genomen door het water wat afsluit met shampoo in mijn haar. Ook al heb ik voor mijzelf de regel op gesteld : shampoo in, shampoo uit, vergeet ik dat zo nu en dan. Ik geniet te veel van de koude stralen op mijn hete rug en laat de shampoo even inwerken. Hup, het water is weer uit en daar sta ik dan, poedelnaakt, wachten op water.

• Vreetpartijen

Ik heb een pizza etentje gehad in mijn huis met Modesto en Ivan. Ik had echter maar twee glazen om te drinken en moest dus nog één extra kopen voor de extra gast Ivan (een vriend van Modesto en nu dus ook van mij!) Daarna zijn we met z'n drieën gaan poolen en hebben een biertje gedronken. Het was een gezellige avond.
Een diner gehad met Jessica en Modesto, ik gaf mijn keuken te beschikking, zij kookte. Het was heerlijk. Jessica is een vriendin van Modesto die hier voorheen twee jaar gewoond heeft en nu een aantal dagen op vakantie is in Bocas. Het was fijn om te communiceren met een vrouw.

• Zoveel dingen die ik niet kan

Modesto bouw momenteel aan zijn eigen huis. Ik besloot dus even een kijkje te gaan nemen bij de bouwwerkzaamheden en het is bewonderenswaardig wat die jongen allemaal kan. Een heel huis uit de grond gestampt, hij doet alles zelf (heeft één hulpje). Klimt als een aapje op de balken en timmert als een timmerman. Het houten huis op palen is erg mooi, een traditioneel huis (voor armere mensen). Het ziet er echter goed uit. Ik realiseerde mij hoe weinig ik weet over dingen. Zoals mijn ventilator die kapot gaat, mijn gasfornuis dat kapot gaat, in Nederland zou ik even een nieuwe ventilator kopen en een gas-expert bellen. Hier bel ik Modesto en hij fikst alles even voor mij. In een hand omdraai. Zo handig, ik wou dat ik wat meer wist over zulke dingen.

• TV-tijd

Op CINEMAX wordt er een serie uitgezonden over een boek dat ik zo'n drie jaar geleden gelezen heb. Het gaat over een Lady Detectives Agency in Botswana, geweldig! Elke maandag avond om 10 uur zit ik aan de tv geplakt.

Voortgang van het onderzoek

Mijn onderzoek gaat gestaag verder. Ik heb ondertussen 218 enquêtes verzamelt, nog honderd te gaan. De enquêtes komen nu echt mijn neus uit. Als ik alles resultaten heb wordt het weer leuk en kan ik conclusies trekken, het leuke deel van een enquête. Ik ben nu druk bezig met een aantal interviews voorbereiden met onder andere adventure excursie aanbieders in het dorpje Boquete, een organisatie die de inheemse Naso indianen ondersteunt bij het runnen van eco vriendelijke toeristische activiteiten en met een organisatie die zeer exclusieve tours aanbied in Parque Nacional La Amistad. Ook ben ik bezig met het voorbereiden van mijn bezoek aan Wekso, een eco lodge in Parque Nacional La Amistad. Vanuit hier wil ik gaan observeren wat de mogelijkheden zijn voor adventure activiteiten in de omgeving. Ook wil ik Valle de Talamanca bezoeken, een iets toegankelijker gebied waar eventueel ook adventure activiteiten kunnen worden uitgevoed. Daarnaast zal ik ook een bezoekje moeten afleggen aan de plaats met de geweldige naam San San Pond Sak. Dit is een zeer armoedig dorpje aan de rand van een (naar horen zeggen) een prachtig moerasgebied waar ik ook eventuele excursiemogelijkheden zal onderzoeken. Een leuk vooruitzicht dus!

Het is tijd om naar bed te gaan. Bij jullie is het alweer tijd om langzaam te ontwaken, het is namelijk 7:11 in Nederland. Dus 00.12 in Panama, kinderbedtijd. Het volgende bericht volgt weer zodra ik daadwerkelijk iets te melden heb. Ik hoop snel! Ik hoor uiteraard graag van jullie hoe het jullie vergaat. Het nieuwe schooljaar gaat bijna van start, alle vakanties zitten er zo ongeveer op dus tijd om mij een mailtje te sturen met een update! Overigens, heeft Nederland alweer een regering? Dat ga ik dus morgen even checken op het internet.

Slaap lekker, Lisan